Tiêu hoá · Sinh lý bệnh · 06/11/2026
Viêm gan B cấp giai đoạn cửa sổ: đọc marker HBV
Câu hỏi
Nam 26 tuổi, mệt, chán ăn, vàng da 10 ngày. Chưa tiêm vắc xin viêm gan B. ALT 1.650 U/L, bilirubin toàn phần 98 µmol/L, INR 1,1. Xét nghiệm: HBsAg âm tính, anti-HBs âm tính, anti-HBc IgM dương tính, anti-HCV âm tính, anti-HAV IgM âm tính. Cách giải thích nào đúng nhất?
Bấm vào lựa chọn của bạn để xem kết quả.
Hoặc bấm vào đây để xem đáp án và giải thích ↓Đáp án đúng: C. Viêm gan B cấp, giai đoạn cửa sổ
Vì sao chọn C?
Bệnh nhân trẻ, chưa tiêm vắc xin, có bệnh cảnh viêm gan cấp (vàng da, ALT tăng hơn 30 lần giới hạn trên) nhưng INR bình thường. Bộ marker HBV cho thấy:
| Marker | Kết quả | Ý nghĩa |
|---|---|---|
| HBsAg | Âm | Kháng nguyên bề mặt đã giảm dưới ngưỡng phát hiện |
| Anti-HBs | Âm | Kháng thể bảo vệ chưa đủ để phát hiện |
| Anti-HBc IgM | Dương | Nhiễm HBV mới (vài tuần đến khoảng 6 tháng) |
Đây chính là giai đoạn cửa sổ (window period) của viêm gan B cấp: khoảng trống giữa lúc HBsAg biến mất và lúc anti-HBs xuất hiện. Trong khoảng này, anti-HBc IgM có thể là dấu ấn huyết thanh duy nhất của nhiễm HBV cấp.
Chuỗi sinh lý bệnh: vì sao có "cửa sổ"?
- Tổn thương gan do miễn dịch. HBV ít gây độc trực tiếp; ALT tăng vọt vì tế bào T gây độc (CD8+) tiêu diệt tế bào gan nhiễm virus. Viêm gan rầm rộ cũng là lúc cơ thể đang thanh thải virus.
- HBsAg giảm nhanh xuống dưới ngưỡng phát hiện khi tế bào gan nhiễm bị loại bỏ.
- Anti-HBs xuất hiện muộn. Một phần anti-HBs mới tạo ra gắn ngay với HBsAg còn sót, tạo phức hợp miễn dịch, nên anti-HBs tự do chưa đo được trong vài tuần đến vài tháng.
- Anti-HBc xuất hiện sớm và bền. Kháng nguyên lõi (HBcAg) không lưu hành tự do trong máu nhưng rất sinh miễn dịch, nên anti-HBc (IgM trước, IgG sau) có mặt suốt giai đoạn cửa sổ và tồn tại lâu dài sau đó.
Xét nghiệm HBsAg độ nhạy cao hiện nay làm giai đoạn cửa sổ ngắn và ít gặp hơn trước, nhưng vẫn có.
Vì sao các lựa chọn khác sai?
- A. Miễn dịch do tiêm vắc xin: vắc xin chỉ chứa HBsAg, nên tạo anti-HBs đơn độc, không bao giờ có anti-HBc. Bệnh nhân lại chưa tiêm.
- B. Viêm gan B mạn đợt bùng phát: viêm gan B mạn có HBsAg dương tính trên 6 tháng. Anti-HBc IgM có thể dương nhẹ trong đợt bùng phát, nhưng HBsAg âm tính thì không thể là viêm gan B mạn điển hình.
- D. Đã nhiễm và khỏi từ lâu: nhiễm cũ đã khỏi thường có anti-HBc IgG (anti-HBc toàn phần) dương kèm anti-HBs dương, anti-HBc IgM âm. Bệnh cảnh cũng không giải thích được viêm gan cấp hiện tại.
- E. Anti-HBc dương giả: dương giả thường gặp với anti-HBc toàn phần đơn độc ở người không triệu chứng, không phải anti-HBc IgM trong bệnh cảnh viêm gan cấp rầm rộ như ở đây.
Bảng đọc nhanh marker HBV
| Tình huống | HBsAg | Anti-HBc | Anti-HBs |
|---|---|---|---|
| Chưa nhiễm, chưa tiêm | − | − | − |
| Đã tiêm vắc xin | − | − | + |
| Nhiễm cấp (sớm) | + | IgM + | − |
| Cửa sổ | − | IgM + | − |
| Đã nhiễm, đã khỏi | − | IgG + | + |
| Nhiễm mạn | + (trên 6 tháng) | IgG + | − |
Mẹo nhớ: "s" là surface = bảo vệ, "c" là core = đã từng gặp virus. Có anti-HBc nghĩa là cơ thể đã từng tiếp xúc với virus thật, vắc xin không làm ra nó.
Xử trí và theo dõi
Đa số người lớn khoẻ mạnh nhiễm HBV cấp tự thanh thải virus, nên điều trị chủ yếu là hỗ trợ. Theo AASLD, thuốc kháng virus được cân nhắc khi viêm gan B cấp nặng (rối loạn đông máu, vàng da kéo dài) hoặc suy gan cấp. Xét nghiệm lại HBsAg, anti-HBs sau khoảng 6 tháng để xác nhận đã khỏi; người thân và bạn tình cần được xét nghiệm, tiêm vắc xin nếu chưa có miễn dịch.
Cập nhật so với khuyến cáo cũ
- Trước đây, sàng lọc HBV ở người lớn chủ yếu dựa vào nhóm nguy cơ. Từ năm 2023, CDC Hoa Kỳ khuyến cáo mọi người lớn từ 18 tuổi xét nghiệm HBV ít nhất một lần trong đời bằng bộ 3 xét nghiệm: HBsAg, anti-HBs và anti-HBc toàn phần. Bộ 3 này tìm ra cả người đang nhiễm, người đã khỏi (có nguy cơ tái hoạt khi dùng thuốc ức chế miễn dịch) và người cần tiêm vắc xin.
- Tiêm vắc xin viêm gan B, trước đây chủ yếu cho trẻ em và người có nguy cơ, nay được ACIP khuyến cáo cho mọi người lớn 19–59 tuổi chưa có miễn dịch.
📌 Điều cần nhớ
- Giai đoạn cửa sổ: HBsAg âm, anti-HBs âm, anti-HBc IgM dương.
- Anti-HBc IgM là dấu ấn của nhiễm HBV mới, có thể là dấu ấn duy nhất trong cửa sổ.
- Vắc xin chỉ tạo anti-HBs, không bao giờ tạo anti-HBc.
- Viêm gan B mạn: HBsAg dương tính trên 6 tháng.
- Tổn thương gan trong viêm gan B chủ yếu do tế bào T gây độc, không phải do virus trực tiếp.
- Đa số người lớn nhiễm HBV cấp tự khỏi; điều trị kháng virus khi thể nặng hoặc suy gan cấp.
- CDC 2023: người lớn từ 18 tuổi xét nghiệm HBV ít nhất 1 lần bằng bộ 3 HBsAg, anti-HBs, anti-HBc.
Câu hỏi do Shopyte biên soạn để ôn tập, không thay thế phác đồ của cơ sở bạn đang học và làm việc.
Mang kiến thức theo người khi đi buồng
Mỗi đơn hàng ở Shopyte được tặng ebook Cẩm nang bỏ túi Lâm sàng, gửi qua Zalo.