Hô hấp · Sinh lý · 05/11/2026
Chênh áp oxy A-a: phân biệt 5 cơ chế giảm oxy máu
Câu hỏi
Nữ 24 tuổi được đưa vào cấp cứu vì lơ mơ sau khi dùng quá liều thuốc giảm đau nhóm opioid. Khám: đồng tử co nhỏ, thở 6 lần/phút, nông. Khí máu động mạch khi thở khí phòng (ngang mực nước biển): pH 7,22, PaCO2 70 mmHg (9,3 kPa), PaO2 60 mmHg (8,0 kPa), HCO3- 28 mmol/L. X-quang ngực bình thường. Cơ chế chủ yếu gây giảm PaO2 ở bệnh nhân này là gì?
Bấm vào lựa chọn của bạn để xem kết quả.
Hoặc bấm vào đây để xem đáp án và giải thích ↓Đáp án đúng: A. Giảm thông khí phế nang
Vì sao chọn A?
Khi gặp một bệnh nhân giảm oxy máu, câu hỏi sinh lý đầu tiên là: oxy có vào được phế nang không, và từ phế nang có sang được máu không? Công cụ trả lời là chênh áp oxy phế nang - động mạch (A-a gradient).
Bước 1: tính PAO2 bằng phương trình khí phế nang
PAO2 = FiO2 × (Patm − PH2O) − PaCO2 / R
Với khí phòng ở mực nước biển: FiO2 0,21, Patm 760 mmHg, áp suất hơi nước 47 mmHg, thương số hô hấp R khoảng 0,8:
- PAO2 = 0,21 × 713 − 70 / 0,8 ≈ 150 − 87,5 ≈ 62 mmHg
Bước 2: tính chênh áp A-a
- A-a = PAO2 − PaO2 ≈ 62 − 60 ≈ 2 mmHg
Giá trị A-a bình thường khi thở khí phòng ước lượng bằng (tuổi / 4) + 4, tức khoảng 10 mmHg với người 24 tuổi. A-a của bệnh nhân bình thường, nghĩa là phổi trao đổi khí tốt; oxy trong máu thấp chỉ vì oxy trong phế nang thấp.
Vì sao oxy phế nang thấp? Opioid ức chế trung tâm hô hấp ở hành não, làm giảm tần số và độ sâu nhịp thở. Thông khí phế nang giảm thì CO2 tích tụ (PaCO2 tỉ lệ nghịch với thông khí phế nang), và theo phương trình khí phế nang, mỗi mmHg CO2 tăng thêm sẽ "chiếm chỗ" khoảng 1,25 mmHg oxy trong phế nang. Toan hô hấp cấp (pH 7,22, HCO3- chỉ tăng nhẹ) xác nhận đây là quá trình mới xảy ra.
Vì sao các lựa chọn khác sai?
- B. Bất xứng V/Q: cơ chế giảm oxy máu hay gặp nhất (hen, COPD, viêm phổi, thuyên tắc phổi), nhưng luôn làm A-a tăng. Bệnh nhân này có A-a bình thường và X-quang sạch.
- C. Shunt phải sang trái: máu đi qua vùng hoàn toàn không thông khí (xẹp phổi, phù phổi, dị dạng mạch). A-a tăng và đặc trưng là thở oxy 100% gần như không cải thiện PaO2.
- D. Rối loạn khuếch tán: gặp ở bệnh phổi kẽ, thường lộ rõ khi gắng sức; A-a tăng, X-quang thường có tổn thương.
- E. Giảm phân áp oxy khí thở vào: gặp khi lên cao hoặc trong môi trường thiếu oxy. A-a bình thường như giảm thông khí, nhưng PaCO2 lại giảm do bệnh nhân thở nhanh bù trừ, ngược với bệnh nhân này.
Bảng tóm tắt 5 cơ chế giảm oxy máu
| Cơ chế | A-a | PaCO2 | Đáp ứng với oxy | Ví dụ |
|---|---|---|---|---|
| Giảm thông khí phế nang | Bình thường | Tăng | Tốt | Quá liều opioid, bệnh thần kinh cơ, béo phì giảm thông khí |
| Giảm FiO2 | Bình thường | Giảm | Tốt | Lên vùng cao |
| Bất xứng V/Q | Tăng | Bình thường hoặc giảm (tăng khi bệnh nặng) | Tốt | Hen, COPD, viêm phổi, thuyên tắc phổi |
| Shunt | Tăng | Bình thường hoặc giảm | Kém | Xẹp phổi, ARDS, thông liên nhĩ đảo shunt |
| Rối loạn khuếch tán | Tăng | Bình thường hoặc giảm | Tốt | Bệnh phổi kẽ |
Áp dụng khi đi buồng
- Gặp khí máu giảm oxy, hãy tính A-a trước khi kết luận. A-a bình thường kèm PaCO2 cao hướng tới vấn đề "bơm" (trung tâm hô hấp, thần kinh cơ, thành ngực), không phải vấn đề nhu mô phổi.
- Với bệnh nhân này, việc cần làm là hỗ trợ thông khí (bóp bóng qua mặt nạ khi cần) và dùng naloxone đối kháng opioid; chỉ cho oxy mà không cải thiện thông khí có thể làm SpO2 đẹp lên trong khi CO2 vẫn tiếp tục tăng.
- Thuyên tắc phổi là ví dụ kinh điển của A-a tăng dù X-quang có thể gần bình thường, nên A-a tăng không giải thích được là một gợi ý cần nghĩ tới.
- Công thức A-a ước lượng theo tuổi chỉ áp dụng khi thở khí phòng; khi FiO2 cao, A-a bình thường lớn hơn nhiều nên khó diễn giải.
Mẹo nhớ
"A-a bình thường: lỗi ở bơm hoặc ở không khí. A-a tăng: lỗi ở phổi." Rồi nhìn PaCO2 để tách giảm thông khí (CO2 cao) với lên cao (CO2 thấp), và thử oxy để tách shunt (không đáp ứng) với V/Q.
📌 Điều cần nhớ
- Phương trình khí phế nang: PAO2 = FiO2 × (Patm − PH2O) − PaCO2 / 0,8; khí phòng mực nước biển phần đầu khoảng 150 mmHg.
- Chênh áp A-a bình thường khi thở khí phòng ước lượng bằng (tuổi / 4) + 4.
- Giảm thông khí phế nang và giảm FiO2 là hai cơ chế có A-a bình thường.
- Giảm thông khí có PaCO2 tăng; lên vùng cao có PaCO2 giảm do thở nhanh bù trừ.
- Bất xứng V/Q là cơ chế giảm oxy máu thường gặp nhất và đáp ứng tốt với oxy.
- Shunt là cơ chế duy nhất gần như không cải thiện khi thở oxy 100%.
- Giảm oxy do opioid cần hỗ trợ thông khí và naloxone, không chỉ tăng oxy.
Câu hỏi do Shopyte biên soạn để ôn tập, không thay thế phác đồ của cơ sở bạn đang học và làm việc.
Mang kiến thức theo người khi đi buồng
Mỗi đơn hàng ở Shopyte được tặng ebook Cẩm nang bỏ túi Lâm sàng, gửi qua Zalo.