Vì sao uống thuốc ức chế bơm proton trước ăn sáng?

Sinh lý bài tiết acid ở tế bào thành

Tế bào thành (tế bào viền) ở thân và đáy vị tiết HCl nhờ bơm H⁺/K⁺-ATPase nằm ở màng tiểu quản chế tiết. Đây là con đường chung cuối cùng của bài tiết acid. Ba chất kích thích chính:

Khi đói, phần lớn bơm proton nằm "cất" trong các túi bào tương. Khi ăn (pha đầu, pha dạ dày), tế bào thành được kích thích, các túi này hoà vào màng tiểu quản và bơm bắt đầu hoạt động.

Vì sao chọn B?

Omeprazol và các thuốc cùng nhóm là tiền thuốc. Thuốc được hấp thu ở ruột, theo máu tới tế bào thành, tập trung trong tiểu quản chế tiết có pH rất acid, tại đó được proton hoá thành dạng hoạt động (sulfenamid). Dạng này gắn cộng hoá trị, không hồi phục vào nhóm cystein của bơm H⁺/K⁺-ATPase đang hoạt động. Bơm đang "nghỉ" thì không bị ức chế.

Vì thời gian bán thải của thuốc trong máu ngắn (khoảng 1–2 giờ), cần để nồng độ thuốc cao nhất trùng với lúc nhiều bơm được kích hoạt nhất, tức là bữa ăn đầu tiên trong ngày sau một đêm nhịn đói. Uống trước ăn 30–60 phút đạt được điều này.

Do ức chế không hồi phục, tác dụng kéo dài tới khi tế bào tổng hợp bơm mới (khoảng 24–48 giờ), và thường cần 3–5 ngày dùng đều để đạt hiệu quả ức chế acid ổn định.

Vì sao các lựa chọn khác sai?

• A: thức ăn có thể làm chậm hấp thu một số dạng bào chế, nhưng không phải lý do chính của cách dùng trước ăn.
• C: ngược lại, thuốc cần môi trường acid tại tiểu quản chế tiết để được hoạt hoá. Vì vậy viên thuốc phải bao tan trong ruột để không bị acid dạ dày phá huỷ trước khi hấp thu.
• D: chẹn thụ thể H₂ là cơ chế của famotidin, cimetidin, không phải omeprazol.
• E: không liên quan đến acid mật.

Cập nhật so với khuyến cáo cũ

Nhóm thuốc mới chẹn bơm acid cạnh tranh kali (P-CAB) như vonoprazan gắn có hồi phục vào bơm và không cần acid để hoạt hoá, nên có thể uống không phụ thuộc bữa ăn, tác dụng nhanh ngay từ liều đầu. Vonoprazan đã được dùng ở nhiều nước châu Á và được FDA chấp thuận năm 2023 cho viêm thực quản trợt và phác đồ diệt H. pylori.