Tiêu hoá · Sinh lý bệnh · 18/10/2026
Cơ chế cổ trướng trong xơ gan và chỉ số SAAG
Câu hỏi
Ông 58 tuổi, uống rượu nhiều năm, bụng to dần 2 tháng. Khám: cổ trướng tự do, sao mạch, lách to. Chọc dịch màng bụng: dịch trong, albumin dịch 9 g/L, protein dịch 15 g/L, bạch cầu đa nhân trung tính 80/mm³. Albumin máu cùng ngày 28 g/L. Cơ chế sinh lý bệnh chính gây cổ trướng ở bệnh nhân này là gì?
Bấm vào lựa chọn của bạn để xem kết quả.
Hoặc bấm vào đây để xem đáp án và giải thích ↓Đáp án đúng: B. Tăng áp lực tĩnh mạch cửa kèm giãn mạch tạng, hoạt hoá hệ renin–angiotensin–aldosteron gây giữ muối nước
Bước 1: tính SAAG
SAAG (chênh lệch albumin huyết thanh và dịch cổ trướng) = albumin máu − albumin dịch = 28 − 9 = 19 g/L.
- SAAG ≥ 11 g/L (≥ 1,1 g/dL): cổ trướng do tăng áp lực tĩnh mạch cửa, độ chính xác khoảng 97%.
- SAAG < 11 g/L: không do tăng áp cửa (lao phúc mạc, ung thư phúc mạc, hội chứng thận hư, viêm tuỵ...).
Kết hợp với protein dịch thấp (< 25 g/L), tiền sử rượu, sao mạch, lách to: đây là cổ trướng do xơ gan. Bạch cầu đa nhân < 250/mm³ nên chưa có viêm phúc mạc nhiễm khuẩn tự phát.
Bước 2: chuỗi sinh lý bệnh (thuyết giãn mạch ngoại vi)
- Xơ gan làm tăng sức cản trong gan, gây tăng áp lực tĩnh mạch cửa.
- Tăng áp cửa kích thích giải phóng chất giãn mạch (nhất là nitric oxid) ở tuần hoàn tạng, gây giãn mạch tạng.
- Giãn mạch làm giảm thể tích tuần hoàn hiệu dụng (động mạch "thấy" thiếu dịch dù tổng dịch cơ thể thừa).
- Cơ thể bù trừ: hoạt hoá renin–angiotensin–aldosteron, hệ giao cảm và ADH, khiến thận giữ natri và nước.
- Dịch giữ lại thoát ra khoang phúc mạc do áp lực thuỷ tĩnh xoang gan và mao mạch tạng cao, cộng thêm áp lực keo thấp, tạo cổ trướng.
Cùng chuỗi này giải thích các biến chứng muộn: hạ natri máu (do ADH) và hội chứng gan thận (co mạch thận nặng).
Vì sao các lựa chọn khác sai?
- A: viêm phúc mạc (lao, nhiễm khuẩn) cho dịch giàu protein và SAAG thấp, không khớp với dữ kiện.
- C: giảm albumin góp phần nhưng không phải cơ chế chính. Nếu chỉ do albumin thấp (như hội chứng thận hư), SAAG sẽ < 11 g/L.
- D: ung thư phúc mạc cho SAAG thấp, protein dịch cao.
- E: suy tim phải cũng cho SAAG ≥ 11 g/L nhưng protein dịch thường ≥ 25 g/L, và bệnh cảnh không có dấu hiệu suy tim.
Từ sinh lý bệnh tới điều trị
| Cơ chế | Điều trị tương ứng |
|---|---|
| Giữ natri | Ăn nhạt khoảng 2 g natri mỗi ngày (khoảng 5 g muối) |
| Cường aldosteron | Spironolacton là thuốc chính, phối hợp furosemid (tỉ lệ 100 mg : 40 mg) |
| Dịch nhiều, căng | Chọc tháo; nếu rút trên 5 lít, truyền albumin 6–8 g cho mỗi lít dịch rút |
Cập nhật so với khuyến cáo cũ
- Hướng dẫn AASLD 2021: không hạn chế nước thường quy, chỉ hạn chế khi natri máu dưới khoảng 125 mmol/L.
- Tránh thuốc ức chế men chuyển, chẹn thụ thể angiotensin và NSAID ở bệnh nhân cổ trướng vì làm nặng thêm tình trạng giảm tưới máu thận.
- Chẹn beta không chọn lọc (carvedilol, propranolol) được dùng sớm hơn để phòng mất bù ở xơ gan có tăng áp cửa có ý nghĩa lâm sàng (Baveno VII, 2021).
📌 Điều cần nhớ
- SAAG ≥ 11 g/L: cổ trướng do tăng áp cửa; < 11 g/L: nguyên nhân khác.
- SAAG cao + protein dịch < 25 g/L: xơ gan; protein ≥ 25 g/L: nghĩ suy tim.
- Chuỗi bệnh sinh: tăng áp cửa → giãn mạch tạng (NO) → giảm thể tích tuần hoàn hiệu dụng → RAA, giao cảm, ADH → giữ muối nước.
- Bạch cầu đa nhân dịch cổ trướng ≥ 250/mm³: viêm phúc mạc nhiễm khuẩn tự phát.
- Điều trị: ăn nhạt, spironolacton ± furosemid (100:40), chọc tháo kèm albumin khi rút trên 5 lít.
- Không hạn chế nước trừ khi natri máu dưới khoảng 125 mmol/L.
Câu hỏi do Shopyte biên soạn để ôn tập, không thay thế phác đồ của cơ sở bạn đang học và làm việc.
Mang kiến thức theo người khi đi buồng
Mỗi đơn hàng ở Shopyte được tặng ebook Cẩm nang bỏ túi Lâm sàng, gửi qua Zalo.