Tăng kali máu có thay đổi điện tim: làm gì đầu tiên?

Vì sao chọn B?

Bệnh nhân tăng kali máu nặng (7,1 mmol/L) và đã có biến đổi điện tim (T cao nhọn, QRS giãn). Đây là tình trạng có thể dẫn tới rung thất hoặc vô tâm thu bất cứ lúc nào. Ưu tiên số một là bảo vệ tim.

Calci tĩnh mạch đối kháng tác dụng của kali trên màng tế bào cơ tim, giúp ổn định điện thế màng. Tác dụng xuất hiện sau 1–3 phút và kéo dài khoảng 30–60 phút. Calci không làm giảm kali máu, nó chỉ mua thời gian để làm các bước tiếp theo. Nếu sau vài phút điện tim chưa cải thiện, có thể nhắc lại liều.

Thứ tự xử trí tăng kali máu: Bảo vệ, Đẩy, Thải

1. Bảo vệ tim: calci gluconat (hoặc calci clorua qua đường truyền lớn) khi có biến đổi điện tim.
2. Đẩy kali vào trong tế bào (tác dụng sau 15–30 phút, kéo dài vài giờ): insulin nhanh 10 đơn vị tĩnh mạch kèm glucose; có thể thêm salbutamol khí dung liều cao.
3. Thải kali ra khỏi cơ thể: lợi tiểu quai nếu còn nước tiểu và không thiếu dịch, thuốc gắn kali đường tiêu hoá, lọc máu khi tăng kali kháng trị hoặc suy thận nặng.
4. Tìm và loại bỏ nguyên nhân: ở bệnh nhân này là thuốc ức chế men chuyển và spironolacton trên nền bệnh thận mạn.

Vì sao các lựa chọn khác chưa phải bước đầu tiên?

• A. Insulin + glucose: rất cần thiết, nhưng tác dụng chậm hơn calci và không bảo vệ tim ngay lập tức. Làm ngay sau calci. Nhớ theo dõi đường máu vì nguy cơ hạ đường huyết, nhất là ở người suy thận.
• C. Natri bicarbonat: hiệu quả đẩy kali yếu và không ổn định; chỉ nên cân nhắc khi có toan chuyển hoá đi kèm.
• D. Thuốc gắn kali: tác dụng chậm (vài giờ), dùng để giảm tổng lượng kali, không dùng làm bước cấp cứu đầu tiên.
• E. Lọc máu: là biện pháp thải kali hiệu quả nhất nhưng cần thời gian chuẩn bị. Trong lúc chờ lọc máu vẫn phải dùng calci và insulin trước.

Đừng quên

Luôn loại trừ tăng kali giả (mẫu máu tan máu, garô quá lâu, tăng tiểu cầu hoặc bạch cầu rất cao) trước khi điều trị tích cực, nếu bệnh cảnh và điện tim không phù hợp.