Hô hấp · Bệnh học nội khoa · 08/11/2026
Nghi thuyên tắc phổi: Wells và D-dimer hiệu chỉnh tuổi
Câu hỏi
Nữ 70 tuổi, đến khám vì khó thở đột ngột và đau ngực kiểu màng phổi bên phải từ hôm qua. Không ho ra máu, không phẫu thuật hay bất động gần đây, không tiền sử huyết khối tĩnh mạch, không bệnh ung thư. Khám: mạch 96 lần/phút, huyết áp 128/76 mmHg, nhịp thở 20 lần/phút, SpO2 95% khí trời, hai chân không sưng đau. Điện tim nhịp xoang, X-quang ngực bình thường. Bác sĩ đánh giá thuyên tắc phổi là chẩn đoán nghĩ đến nhiều nhất (Wells 3 điểm). D-dimer: 620 µg/L FEU (ngưỡng phòng xét nghiệm 500 µg/L). Bước xử trí tiếp theo phù hợp nhất là gì?
Bấm vào lựa chọn của bạn để xem kết quả.
Hoặc bấm vào đây để xem đáp án và giải thích ↓Đáp án đúng: C. Coi như loại trừ thuyên tắc phổi, không chụp, tìm nguyên nhân khác
Vì sao chọn C?
Chẩn đoán thuyên tắc phổi (TTP) ở bệnh nhân huyết động ổn định luôn đi theo 3 bước: ước lượng khả năng lâm sàng, dùng D-dimer khi khả năng thấp, chỉ chụp CT mạch phổi khi cần.
Bước 1: khả năng lâm sàng. Thang điểm Wells rút gọn hai mức:
| Tiêu chí | Điểm |
|---|---|
| Dấu hiệu lâm sàng huyết khối tĩnh mạch sâu | 3 |
| TTP là chẩn đoán nghĩ đến nhiều nhất | 3 |
| Mạch trên 100 lần/phút | 1,5 |
| Bất động hoặc phẫu thuật trong 4 tuần | 1,5 |
| Tiền sử huyết khối tĩnh mạch | 1,5 |
| Ho ra máu | 1 |
| Ung thư đang hoạt động | 1 |
Tổng ≤ 4 điểm là "TTP ít khả năng", trên 4 là "có khả năng". Bệnh nhân chỉ có 3 điểm (mạch 96, chưa tới 100), nên thuộc nhóm ít khả năng.
Bước 2: D-dimer. D-dimer có độ nhạy cao nhưng độ đặc hiệu thấp, và tăng dần theo tuổi ngay cả khi không có huyết khối. Nếu dùng ngưỡng cố định 500 µg/L, rất nhiều người cao tuổi bị "dương tính giả" và phải chụp CT không cần thiết. Vì vậy hướng dẫn ESC 2019 khuyến cáo dùng ngưỡng hiệu chỉnh theo tuổi cho người trên 50 tuổi: tuổi × 10 µg/L (FEU). Ở đây ngưỡng là 70 × 10 = 700 µg/L; kết quả 620 µg/L dưới ngưỡng, tức D-dimer âm tính.
Kết luận. Khả năng lâm sàng thấp kèm D-dimer âm tính đủ để loại trừ TTP mà không cần chẩn đoán hình ảnh. Việc cần làm là tìm nguyên nhân khác của khó thở và đau ngực màng phổi (viêm màng phổi, viêm phổi sớm, tràn khí màng phổi nhỏ, nguyên nhân cơ xương, hội chứng vành cấp...), và hẹn tái khám nếu triệu chứng nặng lên.
Vì sao các lựa chọn khác sai?
- A. Chụp CT mạch phổi ngay: đúng cho bệnh nhân "TTP có khả năng" (Wells trên 4) hoặc D-dimer dương tính. Ở đây chụp chỉ thêm phơi nhiễm tia xạ, thuốc cản quang (đáng lưu ý ở người 70 tuổi) và nguy cơ phát hiện tình cờ.
- B. Heparin rồi chụp CT: chống đông trước khi có kết quả hình ảnh chỉ đặt ra khi khả năng lâm sàng cao hoặc trung bình mà chưa chụp được ngay. Bệnh nhân này đã được loại trừ nên không có chỉ định chống đông.
- D. Siêu âm Doppler chân, âm tính thì loại trừ: siêu âm tĩnh mạch sâu âm tính không loại trừ TTP, vì cục máu đông có thể đã di chuyển hết lên phổi. Siêu âm hữu ích khi chống chỉ định chụp CT, nếu dương tính thì đủ để điều trị.
- E. Tiêu sợi huyết: chỉ dành cho TTP đã xác định hoặc rất nghi ngờ kèm sốc, tụt huyết áp (nguy cơ cao). Bệnh nhân huyết động ổn định, chưa có chẩn đoán.
Cập nhật so với khuyến cáo cũ
- Ngưỡng D-dimer theo tuổi: trước đây hầu hết nơi dùng ngưỡng cố định 500 µg/L cho mọi lứa tuổi. ESC 2019 khuyến cáo ngưỡng tuổi × 10 cho người trên 50 tuổi ở nhóm khả năng lâm sàng thấp hoặc trung bình, giúp giảm số ca chụp CT mà vẫn an toàn. Một cách tiếp cận khác được ESC 2019 nêu là thuật toán YEARS, điều chỉnh ngưỡng D-dimer theo số tiêu chí lâm sàng.
- Điều trị khi đã xác định TTP: ESC 2019 ưu tiên thuốc chống đông đường uống trực tiếp (như apixaban, rivaroxaban, dabigatran, edoxaban) hơn kháng vitamin K cho phần lớn bệnh nhân không có chống chỉ định, thay cho cách cũ dùng heparin nối tiếp warfarin là chủ yếu.
- TTP nguy cơ thấp (sPESI 0 điểm hoặc tiêu chuẩn Hestia âm tính) có thể được xem xét điều trị ngoại trú hoặc xuất viện sớm, thay vì nhập viện thường quy như trước.
Mẹo nhớ
"Đoán trước, thử máu sau, chụp cuối cùng": Wells ít khả năng thì làm D-dimer, D-dimer âm tính (theo ngưỡng tuổi) thì dừng; Wells có khả năng thì chụp CT luôn, không cần D-dimer.
📌 Điều cần nhớ
- Bệnh nhân huyết động ổn định nghi thuyên tắc phổi: đánh giá khả năng lâm sàng trước (Wells hoặc Geneva).
- Wells rút gọn ≤ 4 điểm là ít khả năng; trên 4 là có khả năng.
- Nhóm ít khả năng làm D-dimer; nhóm có khả năng chụp CT mạch phổi luôn.
- Người trên 50 tuổi dùng ngưỡng D-dimer hiệu chỉnh: tuổi × 10 µg/L (ESC 2019).
- Siêu âm tĩnh mạch sâu âm tính không loại trừ thuyên tắc phổi.
- Tiêu sợi huyết chỉ dành cho thuyên tắc phổi nguy cơ cao có sốc hoặc tụt huyết áp.
- Đã xác định thuyên tắc phổi: ưu tiên thuốc chống đông đường uống trực tiếp nếu không có chống chỉ định.
Câu hỏi do Shopyte biên soạn để ôn tập, không thay thế phác đồ của cơ sở bạn đang học và làm việc.
Mang kiến thức theo người khi đi buồng
Mỗi đơn hàng ở Shopyte được tặng ebook Cẩm nang bỏ túi Lâm sàng, gửi qua Zalo.