Hô hấp · Bệnh học nội khoa · 11/11/2026
Hen nhẹ: vì sao không còn dùng salbutamol đơn thuần?
Câu hỏi
Nữ 21 tuổi, sinh viên, chẩn đoán hen phế quản từ năm 15 tuổi. Hiện chỉ dùng salbutamol xịt khi cần, khoảng 2–3 ngày mỗi tuần, chưa từng thức giấc về đêm vì khó thở. Cách đây 6 tháng phải vào cấp cứu một lần vì cơn hen sau cảm lạnh. Không hút thuốc. Bệnh nhân dùng bình xịt đúng kỹ thuật khi được kiểm tra. Khám hôm nay: không khó thở, phổi không ran rít, SpO2 98% khí trời. Hô hấp ký: FEV1 88% giá trị dự đoán, test giãn phế quản dương tính. Theo khuyến cáo hiện hành, điều chỉnh điều trị phù hợp nhất là gì?
Bấm vào lựa chọn của bạn để xem kết quả.
Hoặc bấm vào đây để xem đáp án và giải thích ↓Đáp án đúng: B. Thay salbutamol bằng budesonide-formoterol liều thấp dùng khi cần
Vì sao chọn B?
Đây là bệnh nhân hen nhẹ chưa được kiểm soát tốt: triệu chứng 2–3 ngày mỗi tuần, chưa thức giấc về đêm, chức năng hô hấp gần bình thường, đang chỉ dùng salbutamol (SABA) đơn thuần khi cần. Cơn hen nặng phải vào cấp cứu cách đây 6 tháng là một yếu tố nguy cơ cơn kịch phát trong tương lai.
Theo GINA (Global Initiative for Asthma) từ năm 2019 đến nay, người lớn và thanh thiếu niên không nên điều trị hen bằng SABA đơn thuần. Lựa chọn ưu tiên (Track 1) cho bậc 1–2 là ICS-formoterol liều thấp dùng khi cần (ví dụ budesonide-formoterol), gọi là liệu pháp cắt cơn có kháng viêm (anti-inflammatory reliever, AIR):
- Mỗi lần có triệu chứng, bệnh nhân hít 1 nhát thuốc phối hợp. Formoterol khởi phát tác dụng nhanh nên cắt cơn gần như salbutamol, đồng thời mỗi lần cắt cơn là một lần nhận thêm corticoid hít đúng lúc viêm đường thở đang tăng.
- Bệnh nhân dùng nhiều thuốc hơn đúng vào những ngày hen nặng lên, nên liều ICS tự điều chỉnh theo nhu cầu.
- Các thử nghiệm lớn cho thấy cách này giảm nguy cơ cơn kịch phát nặng so với SABA đơn thuần, và tương đương hoặc tốt hơn ICS hằng ngày cộng SABA khi cần, với tổng liều corticoid thấp hơn.
Vì sao SABA đơn thuần nguy hiểm? Hen là bệnh viêm mạn tính. SABA giãn phế quản, làm bệnh nhân dễ chịu, nhưng không điều trị viêm. Dùng SABA đơn thuần (và nhất là dùng nhiều) liên quan tới tăng nguy cơ cơn kịch phát nặng và tử vong do hen. Bệnh nhân này đã có một cơn nặng phải cấp cứu, đó là lời cảnh báo không thể bỏ qua.
Vì sao các lựa chọn khác sai?
- A. Tiếp tục salbutamol khi cần, chỉ tăng số nhát: đúng là cách làm cũ, nhưng GINA không còn khuyến cáo SABA đơn thuần cho người lớn và thanh thiếu niên. Tăng số nhát SABA là dấu hiệu hen đang kém kiểm soát, không phải cách điều trị.
- C. Salmeterol hít 2 lần mỗi ngày, không kèm corticoid: không bao giờ dùng LABA đơn thuần trong hen. LABA che lấp triệu chứng trong khi viêm vẫn tiến triển, làm tăng nguy cơ cơn nặng và tử vong. LABA trong hen luôn phải đi cùng ICS, tốt nhất trong cùng một bình hít.
- D. Prednisolone uống 5–7 ngày rồi quay lại salbutamol: corticoid toàn thân dùng cho cơn kịch phát, không phải điều trị duy trì. Bệnh nhân hiện không có cơn cấp; uống prednisolone rồi quay về SABA đơn thuần không giải quyết vấn đề nền.
- E. ICS liều cao kèm LABA hằng ngày: đây là bậc điều trị cao (bậc 4–5) cho hen trung bình đến nặng. Nhảy thẳng lên liều cao ở hen nhẹ làm tăng tác dụng phụ của corticoid (nấm miệng, khàn tiếng, ảnh hưởng toàn thân ở liều cao) mà không cần thiết.
Tóm tắt các bậc điều trị theo GINA (Track 1, người lớn và từ 12 tuổi)
| Mức độ triệu chứng | Điều trị ưu tiên |
|---|---|
| Triệu chứng dưới 4–5 ngày/tuần (bậc 1–2) | ICS-formoterol liều thấp khi cần |
| Triệu chứng hầu hết các ngày, hoặc thức giấc vì hen từ 1 lần/tuần (bậc 3) | ICS-formoterol liều thấp duy trì và cắt cơn (MART) |
| Triệu chứng hằng ngày, thức giấc nhiều, chức năng phổi giảm (bậc 4) | ICS-formoterol liều trung bình duy trì và cắt cơn |
| Hen nặng (bậc 5) | Thêm LAMA, đánh giá kiểu hình, cân nhắc thuốc sinh học; chuyển chuyên khoa |
Thuốc cắt cơn trong cả Track 1 là ICS-formoterol liều thấp. Track 2 (khi không có hoặc bệnh nhân không dùng được ICS-formoterol) vẫn dùng SABA cắt cơn, nhưng luôn kèm ICS: hoặc ICS mỗi khi dùng SABA, hoặc ICS hằng ngày.
Trước khi lên bậc, luôn kiểm tra 3 điều: kỹ thuật hít, tuân thủ điều trị và yếu tố khởi phát (khói thuốc, dị nguyên, thuốc chẹn beta, NSAID ở người nhạy cảm aspirin).
Cập nhật so với khuyến cáo cũ
- Trước 2019: hen nhẹ gián đoạn chỉ cần SABA khi cần (bậc 1), corticoid hít thêm vào khi triệu chứng nhiều hơn. Hiện nay (GINA 2019 trở đi): không còn khuyến cáo SABA đơn thuần cho người lớn và thanh thiếu niên; mọi bệnh nhân hen đều cần thuốc chứa ICS, kể cả hen nhẹ.
- Thuốc cắt cơn ưu tiên chuyển từ salbutamol sang ICS-formoterol liều thấp.
- Mục tiêu điều trị không chỉ là hết triệu chứng mà là giảm nguy cơ cơn kịch phát nặng. Bệnh nhân "ít triệu chứng" vẫn có thể lên cơn nặng, như trường hợp này.
Đây là câu hỏi ôn tập theo khuyến cáo, không thay thế chỉ định của bác sĩ điều trị cho từng người bệnh.
📌 Điều cần nhớ
- Hen là bệnh viêm mạn tính: mọi bệnh nhân hen người lớn và thanh thiếu niên cần thuốc chứa corticoid hít, kể cả hen nhẹ.
- GINA từ 2019 không còn khuyến cáo SABA đơn thuần vì liên quan tới tăng nguy cơ cơn kịch phát nặng và tử vong.
- Hen nhẹ (bậc 1–2): ICS-formoterol liều thấp dùng khi cần là lựa chọn ưu tiên.
- Triệu chứng hầu hết các ngày hoặc thức giấc về đêm từ 1 lần/tuần: ICS-formoterol duy trì và cắt cơn (MART).
- Không bao giờ dùng LABA đơn thuần trong hen; LABA luôn đi cùng ICS.
- Prednisolone uống dành cho cơn kịch phát, không phải điều trị duy trì.
- Trước khi tăng bậc: kiểm tra kỹ thuật hít, tuân thủ và yếu tố khởi phát.
Câu hỏi do Shopyte biên soạn để ôn tập, không thay thế phác đồ của cơ sở bạn đang học và làm việc.
Mang kiến thức theo người khi đi buồng
Mỗi đơn hàng ở Shopyte được tặng ebook Cẩm nang bỏ túi Lâm sàng, gửi qua Zalo.