Hô hấp · Sinh lý · 09/11/2026
Đường cong phân ly oxy-hemoglobin: khi nào lệch trái?
Câu hỏi
Nam 66 tuổi được phẫu thuật cấp cứu vì vỡ phình động mạch chủ bụng, mất máu nhiều và được truyền nhanh 8 đơn vị khối hồng cầu đã lưu trữ nhiều ngày. Về hồi sức, bệnh nhân thở máy, nhiệt độ trung tâm 34,5 °C. Khí máu động mạch: pH 7,52, PaCO2 28 mmHg (3,7 kPa), PaO2 110 mmHg (14,7 kPa), SaO2 99%, HCO3- 22 mmol/L. Hb 95 g/L, lactat 4,2 mmol/L. Ngoài thiếu máu và giảm tưới máu, cơ chế sinh lý nào trong tình huống này làm hồng cầu nhả oxy cho mô kém hơn mức SaO2 99% gợi ý?
Bấm vào lựa chọn của bạn để xem kết quả.
Hoặc bấm vào đây để xem đáp án và giải thích ↓Đáp án đúng: B. Đường cong phân ly lệch trái do kiềm máu, PaCO2 thấp, hạ thân nhiệt và hồng cầu lưu trữ thiếu 2,3-DPG
Vì sao chọn B?
Đường cong phân ly oxy-hemoglobin mô tả độ bão hoà oxy của Hb (SO2) theo phân áp oxy (PO2). Đường cong có hình chữ S vì 4 tiểu đơn vị của Hb gắn oxy theo kiểu hợp tác: gắn được phân tử oxy đầu tiên thì các phân tử sau gắn dễ hơn.
Chỉ số để nói đường cong "lệch" là P50, tức PO2 mà tại đó Hb bão hoà 50%. Ở người lớn bình thường, P50 khoảng 26–27 mmHg (khoảng 3,5 kPa).
- Lệch trái (P50 giảm): Hb tăng ái lực với oxy. Ở phổi Hb vẫn bão hoà tốt, nhưng ở mô, nơi PO2 chỉ khoảng 40 mmHg, Hb nhả ra ít oxy hơn.
- Lệch phải (P50 tăng): Hb giảm ái lực, nhả oxy cho mô dễ hơn. Đây là cách cơ thể thích nghi khi gắng sức, sốt, toan máu.
Bệnh nhân này có cùng lúc 4 yếu tố làm lệch trái:
| Yếu tố | Ở bệnh nhân | Tác động |
|---|---|---|
| pH tăng (giảm H+) | pH 7,52 | Hiệu ứng Bohr đảo ngược: ít H+ gắn vào Hb, Hb giữ oxy chặt hơn |
| PaCO2 giảm | 28 mmHg do thông khí quá mức trên máy thở | Giảm CO2 vừa qua pH vừa trực tiếp làm tăng ái lực |
| Nhiệt độ giảm | 34,5 °C | Hạ thân nhiệt làm tăng ái lực Hb với oxy |
| 2,3-DPG giảm | Truyền nhiều khối hồng cầu lưu trữ lâu | Hồng cầu lưu trữ mất dần 2,3-DPG; sau truyền cần một thời gian (vài giờ đến vài ngày) để phục hồi |
Vì vậy SaO2 99% và PaO2 110 mmHg trông rất "đẹp", nhưng lượng oxy thực sự được giao cho mô còn phụ thuộc vào việc Hb chịu nhả oxy ra hay không. Kết hợp với Hb thấp và giảm tưới máu sau mất máu, mô dễ chuyển hoá yếm khí, phù hợp với lactat tăng.
Vì sao các lựa chọn khác sai?
- A. Lệch phải: hạ thân nhiệt, kiềm máu và thiếu 2,3-DPG đều kéo đường cong sang trái, không phải sang phải. Hơn nữa, lệch phải không làm Hb "nhả oxy tại phổi" đáng kể vì ở PO2 phế nang cao, phần đường cong nằm ngang vẫn giữ SaO2 gần bão hoà.
- C. Hb thấp làm SaO2 cao giả: SaO2 là tỉ lệ phần trăm Hb đang gắn oxy, không phụ thuộc nồng độ Hb. Thiếu máu làm giảm lượng oxy chứa trong máu (CaO2), không làm SaO2 đo sai.
- D. Hiệu ứng Haldane: mô tả việc Hb khử oxy gắn CO2 và H+ tốt hơn, giúp máu tĩnh mạch mang CO2 về phổi; ở phổi, oxy gắn vào Hb thì đẩy CO2 ra. Nó không đẩy oxy ra khỏi Hb tại phổi.
- E. PaO2 cao làm tăng P50: P50 là đặc tính của đường cong, do pH, CO2, nhiệt độ, 2,3-DPG và loại Hb quyết định, không thay đổi theo PaO2 của chính bệnh nhân.
Nhắc lại công thức lượng oxy trong máu
CaO2 (mL O2/dL) = 1,34 × Hb (g/dL) × SaO2 + 0,003 × PaO2 (mmHg)
Với Hb 9,5 g/dL, SaO2 0,99, PaO2 110 mmHg: CaO2 ≈ 12,6 + 0,3 ≈ 12,9 mL/dL, so với khoảng 20 mL/dL ở người Hb bình thường. Phần oxy hoà tan rất nhỏ, nên tăng PaO2 thêm hầu như không bù được cho Hb thấp. Lượng oxy giao cho mô (DO2) bằng cung lượng tim nhân với CaO2, nên giảm tưới máu sau mất máu càng làm DO2 giảm thêm.
Mẹo nhớ: lệch phải là "mô đang cần oxy"
Những gì xảy ra ở cơ đang co mạnh: nóng lên, nhiều CO2, nhiều acid, nhiều 2,3-DPG, đều làm lệch phải để nhả oxy. Đảo ngược lại (lạnh, kiềm, ít CO2, ít 2,3-DPG) là lệch trái.
Ngoài ra cần nhớ thêm các nguyên nhân lệch trái khác: Hb thai nhi (HbF) gắn 2,3-DPG kém nên ái lực cao (giúp thai lấy oxy từ máu mẹ), ngộ độc CO và methemoglobin vừa giảm lượng Hb mang oxy, vừa làm phần Hb còn lại giữ oxy chặt hơn.
📌 Điều cần nhớ
- P50 bình thường ở người lớn khoảng 26–27 mmHg; P50 giảm là lệch trái, P50 tăng là lệch phải.
- Lệch phải: nhiệt độ tăng, PCO2 tăng, H+ tăng (pH giảm), 2,3-DPG tăng, giúp mô nhận nhiều oxy hơn.
- Lệch trái: hạ thân nhiệt, kiềm máu, PCO2 thấp, hồng cầu lưu trữ thiếu 2,3-DPG, HbF, CO, methemoglobin.
- SaO2 là tỉ lệ Hb gắn oxy, không phụ thuộc nồng độ Hb; thiếu máu làm giảm CaO2 chứ không giảm SaO2.
- Oxy hoà tan chỉ chiếm phần rất nhỏ CaO2 (0,003 mL/dL cho mỗi mmHg PaO2).
- Hiệu ứng Bohr nói về ảnh hưởng của H+ và CO2 lên ái lực oxy; hiệu ứng Haldane nói về ảnh hưởng của oxy lên khả năng mang CO2.
- SaO2 cao chưa chắc mô đủ oxy: cần nhìn thêm Hb, tưới máu, lactat và các yếu tố làm lệch đường cong.
Câu hỏi do Shopyte biên soạn để ôn tập, không thay thế phác đồ của cơ sở bạn đang học và làm việc.
Mang kiến thức theo người khi đi buồng
Mỗi đơn hàng ở Shopyte được tặng ebook Cẩm nang bỏ túi Lâm sàng, gửi qua Zalo.