🛡️ Hàng chính hãng · Bảo hành theo hãng
Shopyte

Hô hấp · Sinh lý · 12/11/2026

Thể tích khí cặn: vì sao phế dung kế không đo được?

Câu hỏi

Nam 62 tuổi, khó thở khi gắng sức tăng dần 8 tháng, không hút thuốc. Nghe phổi có ran nổ cuối thì hít vào ở hai đáy. Hô hấp ký sau giãn phế quản: FVC 2,40 L (62% dự đoán, dưới giới hạn dưới bình thường), FEV1 1,98 L (66% dự đoán), FEV1/FVC 0,83 (trên giới hạn dưới bình thường). Bác sĩ chỉ định đo thêm thể tích phổi bằng thể tích ký thân (body plethysmography). Vì sao kết quả hô hấp ký chưa đủ để kết luận bệnh nhân có rối loạn thông khí hạn chế?

Bấm vào lựa chọn của bạn để xem kết quả.

Hoặc bấm vào đây để xem đáp án và giải thích ↓

Vì sao chọn B?

Hô hấp ký (phế dung kế) ghi lại lượng khí đi qua miệng khi bệnh nhân hít vào và thở ra. Vì vậy nó chỉ đo được những thể tích mà người bệnh đẩy ra hoặc hút vào được. Sau khi thở ra hết sức, trong phổi vẫn còn một lượng khí không bao giờ ra khỏi phổi được: đó là thể tích khí cặn (RV). Không đo được RV thì cũng không tính được hai dung tích có chứa RV là FRC và TLC.

Rối loạn thông khí hạn chế được định nghĩa bằng TLC giảm (dưới giới hạn dưới bình thường, LLN). FVC giảm kèm FEV1/FVC bình thường chỉ là gợi ý hạn chế: cùng hình ảnh đó có thể gặp khi bệnh nhân gắng sức chưa đủ, khi có bẫy khí làm RV tăng mà TLC vẫn bình thường, hoặc trong kiểu rối loạn "không đặc hiệu". Vì thế bệnh nhân có ran nổ hai đáy, nghi bệnh phổi kẽ, cần đo TLC để xác nhận.

Nhắc lại 4 thể tích và 4 dung tích phổi

Dung tích là tổng của từ 2 thể tích trở lên. Các con số dưới đây là giá trị minh hoạ cho người lớn trẻ, khoẻ; giá trị thực tế phụ thuộc tuổi, giới, chiều cao và chủng tộc.

Ký hiệuTênĐịnh nghĩaHô hấp ký đo được?
VTThể tích khí lưu thôngKhí hít vào, thở ra khi thở bình thường (khoảng 0,5 L)Có
IRVThể tích hít vào dự trữKhí hít thêm được sau một lần hít vào bình thườngCó
ERVThể tích thở ra dự trữKhí thở ra thêm được sau một lần thở ra bình thườngCó
RVThể tích khí cặnKhí còn lại sau khi thở ra hết sứcKhông
ICDung tích hít vàoVT + IRVCó
VCDung tích sốngIRV + VT + ERVCó
FRCDung tích cặn chức năngERV + RVKhông
TLCDung tích toàn phổiVC + RVKhông

Mẹo nhớ: cứ dung tích nào có chữ RV bên trong thì hô hấp ký chịu thua.

FRC là điểm cân bằng của phổi và lồng ngực

FRC là thể tích phổi ở cuối một lần thở ra bình thường, khi các cơ hô hấp nghỉ. Tại đây hai lực ngược chiều cân bằng nhau: phổi có xu hướng co lại nhờ sức đàn hồi và sức căng bề mặt phế nang, còn thành ngực có xu hướng bật ra ngoài. Từ đó dễ hiểu:

  • Xơ phổi, bệnh phổi kẽ: phổi cứng, co mạnh hơn, FRC và TLC giảm.
  • Khí phế thũng: mất mô đàn hồi, phổi co kém, FRC tăng; thêm bẫy khí làm RV tăng.
  • Béo phì, nằm ngửa: bụng đẩy cơ hoành lên, FRC giảm, chủ yếu do ERV giảm.

Đo RV, FRC, TLC bằng cách nào?

Đo trực tiếp được FRC, sau đó tính ra phần còn lại: RV = FRC − ERV và TLC = FRC + IC (ERV và IC lấy từ hô hấp ký đo cùng lúc).

  • Thể tích ký thân (body plethysmography): bệnh nhân ngồi trong buồng kín, thở nhanh nông vào ống ngậm khi van đóng lại. Dựa vào định luật Boyle (P × V không đổi khi nhiệt độ không đổi), máy tính ra thể tích khí trong lồng ngực. Phương pháp này đo mọi khí trong lồng ngực, kể cả phần khí bị bẫy không thông với đường thở.
  • Pha loãng heli hoặc rửa nitơ: chỉ đo được phần khí thông với đường thở. Ở bệnh nhân COPD nặng, kén khí, kết quả thường thấp hơn thực tế so với thể tích ký thân.

Vì sao các lựa chọn khác sai?

  • A. FEV1 vẫn đo được bình thường bằng hô hấp ký, kể cả khi FVC giảm. Vấn đề là thiếu RV, không phải thiếu FEV1.
  • C. FVC là dung tích sống gắng sức, luôn nhỏ hơn TLC đúng bằng phần RV. Đo lại FVC không cho thêm thông tin về RV.
  • D. Thể tích ký thân đo thể tích phổi; DLCO (khả năng khuếch tán CO) là một xét nghiệm khác. DLCO giúp định hướng nguyên nhân (giảm trong bệnh phổi kẽ, thường bình thường trong hạn chế do béo phì hay thành ngực), nhưng không dùng để định nghĩa hạn chế.
  • E. FEV1/FVC bình thường hoặc tăng là kiểu thường gặp của hạn chế, chứ không loại trừ nó.

Cập nhật so với khuyến cáo cũ

Trước đây nhiều nơi đọc kết quả bằng ngưỡng cố định: FVC hoặc TLC dưới 80% giá trị dự đoán là giảm, FEV1/FVC dưới 0,70 là tắc nghẽn. Chiến lược diễn giải của ATS/ERS 2022 khuyến cáo dùng giới hạn dưới bình thường (LLN, tương ứng z-score dưới −1,645) theo phương trình tham chiếu phù hợp (ví dụ GLI), và phân độ nặng theo z-score thay cho phần trăm dự đoán. Lý do: ngưỡng cố định dễ chẩn đoán quá mức ở người cao tuổi và bỏ sót ở người trẻ. Riêng chẩn đoán COPD, GOLD vẫn dùng FEV1/FVC sau giãn phế quản dưới 0,70 vì đơn giản, dễ áp dụng.

📌 Điều cần nhớ

  • Hô hấp ký chỉ đo khí ra vào miệng, nên không đo được RV và các dung tích có chứa RV là FRC, TLC.
  • Rối loạn hạn chế được xác định khi TLC giảm dưới giới hạn dưới bình thường; FVC giảm với FEV1/FVC bình thường mới chỉ là gợi ý.
  • FRC là điểm cân bằng giữa lực co của phổi và lực bật ra của thành ngực.
  • RV = FRC − ERV và TLC = FRC + IC sau khi đã đo được FRC.
  • Thể tích ký thân dựa trên định luật Boyle, đo cả khí bị bẫy; pha loãng heli hoặc rửa nitơ có thể đánh giá thấp thể tích ở bệnh nhân bẫy khí.
  • ATS/ERS 2022 khuyến cáo dùng LLN và z-score thay cho ngưỡng 80% dự đoán; GOLD vẫn dùng FEV1/FVC dưới 0,70 để chẩn đoán COPD.

Câu hỏi do Shopyte biên soạn để ôn tập, không thay thế phác đồ của cơ sở bạn đang học và làm việc.

Mang kiến thức theo người khi đi buồng

Mỗi đơn hàng ở Shopyte được tặng ebook Cẩm nang bỏ túi Lâm sàng, gửi qua Zalo.

Câu hỏi hô hấp khác