🛡️ Hàng chính hãng · Bảo hành theo hãng
Shopyte

Hô hấp · Sinh lý bệnh · 10/11/2026

Khí phế thũng: vì sao DLCO giảm và bẫy khí?

Câu hỏi

Nam 62 tuổi, hút thuốc 40 gói-năm, khó thở khi gắng sức tăng dần 3 năm, ít ho khạc. Lồng ngực hình thùng, rì rào phế nang giảm đều hai bên. Hô hấp ký sau giãn phế quản: FEV1/FVC 0,52, FEV1 48% dự đoán. TLC 125%, RV 180%, DLCO 42% dự đoán. Cơ chế nào giải thích đồng thời tắc nghẽn luồng khí và DLCO giảm?

Bấm vào lựa chọn của bạn để xem kết quả.

Hoặc bấm vào đây để xem đáp án và giải thích ↓

Vì sao chọn B?

Bệnh nhân hút thuốc nhiều, khó thở tăng dần, ít khạc đờm, lồng ngực hình thùng. Hô hấp ký sau giãn phế quản có FEV1/FVC 0,52 (< 0,70), đủ tiêu chuẩn tắc nghẽn cố định của COPD theo GOLD. Hai chi tiết chỉ về khí phế thũng chiếm ưu thế: thể tích phổi tăng (TLC 125%, RV 180%: căng giãn phổi và bẫy khí) và DLCO giảm mạnh (42%).

Chuỗi cơ chế đi như sau:

  1. Mất cân bằng protease, kháng protease. Khói thuốc kéo bạch cầu đa nhân trung tính và đại thực bào tới phế nang. Chúng tiết elastase và các metalloproteinase (MMP), trong khi chất oxy hoá trong khói thuốc làm bất hoạt α1-antitrypsin. Kết quả là elastin của vách phế nang bị tiêu huỷ.
  2. Mất vách phế nang nên mất diện tích trao đổi khí. Nhiều phế nang nhỏ hợp lại thành khoang khí lớn, giường mao mạch quanh vách cũng mất theo. DLCO phụ thuộc vào diện tích màng và thể tích máu mao mạch, nên DLCO giảm.
  3. Mất lực kéo đàn hồi (elastic recoil). Bình thường mô phổi đàn hồi kéo căng thành các tiểu phế quản không có sụn, giữ chúng mở như những sợi dây néo. Khi elastin mất đi: (a) áp lực đẩy khí ra khi thở ra giảm; (b) tiểu phế quản mất lực néo, xẹp sớm khi thở ra (dynamic airway collapse). Luồng khí thở ra bị hạn chế, FEV1 giảm.
  4. Bẫy khí và căng phồng phổi. Khí không ra hết trước nhịp hít kế tiếp, RV tăng, sau đó TLC tăng, cơ hoành dẹt, lồng ngực hình thùng. Khi gắng sức, nhịp thở nhanh làm bẫy khí nặng thêm (căng phồng động), giải thích khó thở khi gắng sức.

Vì sao các lựa chọn khác sai?

  • A. Co thắt cơ trơn qua IgE: cơ chế của hen dị ứng. Tắc nghẽn trong hen thường hồi phục nhiều sau giãn phế quản và DLCO bình thường hoặc tăng nhẹ, vì màng phế nang mao mạch còn nguyên.
  • C. Xơ hoá dày màng phế nang mao mạch: gặp trong bệnh phổi kẽ. DLCO cũng giảm, nhưng đây là rối loạn hạn chế: TLC giảm, FEV1/FVC bình thường hoặc tăng.
  • D. Tăng tiết nhầy tắc phế quản lớn: nét chính của viêm phế quản mạn (ho khạc đờm ≥ 3 tháng mỗi năm, 2 năm liên tiếp). Có thể góp phần gây tắc nghẽn, nhưng không làm mất diện tích trao đổi nên không giải thích DLCO giảm sâu.
  • E. Yếu cơ hoành: gây hạn chế ngoài phổi, giảm TLC, DLCO bình thường. Ở đây cơ hoành dẹt do phổi căng phồng, là hậu quả chứ không phải nguyên nhân.

Bảng phân biệt nhanh

Khí phế thũngHenBệnh phổi kẽ
FEV1/FVCGiảmGiảm, hồi phục nhiềuBình thường hoặc tăng
TLC, RVTăngBình thường hoặc tăng khi cơnGiảm
DLCOGiảmBình thường hoặc tăngGiảm

Mẹo nhớ: tắc nghẽn + DLCO giảm = khí phế thũng; hạn chế + DLCO giảm = bệnh phổi kẽ.

Cập nhật so với khuyến cáo cũ

  • Phân nhóm COPD theo GOLD: từ GOLD 2023, nhóm C và D cũ được gộp thành nhóm E (từ 2 đợt cấp điều trị ngoại trú hoặc 1 đợt cấp phải nhập viện trong năm qua), thay cho cách chia ABCD trước đây. Mức độ tắc nghẽn vẫn chia GOLD 1–4 theo FEV1.
  • Tầm soát thiếu α1-antitrypsin: GOLD nhắc lại khuyến cáo của WHO là mọi người bệnh COPD nên được xét nghiệm thiếu α1-antitrypsin ít nhất một lần, nhất là ở vùng có tỉ lệ bệnh cao, thay vì chỉ nghĩ tới khi người bệnh trẻ, không hút thuốc hay khí phế thũng ưu thế thùy dưới.
  • GOLD cũng nhấn mạnh rằng COPD là bệnh không đồng nhất; hút thuốc vẫn là nguyên nhân hàng đầu, nhưng ô nhiễm không khí, khói bếp củi than và bất thường phát triển phổi từ nhỏ cũng là yếu tố nguy cơ.

📌 Điều cần nhớ

  • COPD được xác định khi FEV1/FVC sau giãn phế quản < 0,70 (GOLD).
  • Khí phế thũng: elastase, MMP phá huỷ elastin vách phế nang, α1-antitrypsin bị bất hoạt bởi khói thuốc.
  • Mất vách phế nang và giường mao mạch nên DLCO giảm.
  • Mất lực kéo đàn hồi làm tiểu phế quản xẹp sớm khi thở ra, gây tắc nghẽn và bẫy khí (RV, TLC tăng).
  • Hen: tắc nghẽn hồi phục nhiều, DLCO bình thường hoặc tăng.
  • Bệnh phổi kẽ: hạn chế (TLC giảm) kèm DLCO giảm.
  • GOLD từ 2023 phân nhóm ABE; nên xét nghiệm thiếu α1-antitrypsin ít nhất 1 lần ở mọi người bệnh COPD.

Câu hỏi do Shopyte biên soạn để ôn tập, không thay thế phác đồ của cơ sở bạn đang học và làm việc.

Mang kiến thức theo người khi đi buồng

Mỗi đơn hàng ở Shopyte được tặng ebook Cẩm nang bỏ túi Lâm sàng, gửi qua Zalo.

Câu hỏi hô hấp khác