Hô hấp · Bệnh học nội khoa · 04/11/2026
Viêm phổi cộng đồng: CURB-65, nơi điều trị và kháng sinh
Câu hỏi
Nữ 68 tuổi, sốt 38,9 °C, ho khạc đờm đục 3 ngày. Không bệnh nền, không dùng kháng sinh hay nằm viện trong 3 tháng gần đây. Tỉnh táo, nhịp thở 31 lần/phút, mạch 104 lần/phút, huyết áp 118/72 mmHg, SpO2 93% khí phòng. Ran nổ đáy phổi phải. Bạch cầu 15,2 G/L, tiểu cầu 260 G/L, urê 8,9 mmol/L (BUN khoảng 25 mg/dL). X-quang: đông đặc thuỳ dưới phổi phải, không tràn dịch. Xử trí ban đầu phù hợp nhất là gì?
Bấm vào lựa chọn của bạn để xem kết quả.
Hoặc bấm vào đây để xem đáp án và giải thích ↓Đáp án đúng: B. Nhập khoa nội, ceftriaxone phối hợp azithromycin
Vì sao chọn B?
Đây là viêm phổi mắc phải cộng đồng (VPMPCĐ): triệu chứng nhiễm trùng hô hấp dưới cấp, ran nổ khu trú và đông đặc thuỳ trên X-quang ở người không nằm viện gần đây. Sau chẩn đoán, câu hỏi tiếp theo luôn là điều trị ở đâu và dùng kháng sinh gì.
Bước 1: đánh giá mức độ bằng CURB-65 (Hội Lồng ngực Anh, BTS), mỗi tiêu chí 1 điểm:
| Chữ cái | Tiêu chí | Bệnh nhân này |
|---|---|---|
| C | Lú lẫn mới xuất hiện | Không (0) |
| U | Urê máu > 7 mmol/L | 8,9 mmol/L (1) |
| R | Nhịp thở ≥ 30 lần/phút | 31 lần/phút (1) |
| B | HA tâm thu < 90 hoặc tâm trương ≤ 60 mmHg | 118/72 (0) |
| 65 | Tuổi ≥ 65 | 68 tuổi (1) |
Tổng 3 điểm: nguy cơ tử vong cao, cần nhập viện. Điểm 0–1 thường điều trị ngoại trú được, 2 điểm cân nhắc nhập viện, 3–5 điểm nhập viện và cân nhắc hồi sức tích cực khi điểm 4–5 hoặc có dấu hiệu nặng.
Bước 2: có phải viêm phổi nặng cần ICU không? Theo tiêu chuẩn ATS/IDSA 2019, viêm phổi nặng khi có 1 tiêu chuẩn chính (sốc nhiễm khuẩn cần vận mạch, hoặc suy hô hấp cần thở máy) hoặc từ 3 tiêu chuẩn phụ trở lên (nhịp thở ≥ 30, PaO2/FiO2 ≤ 250, tổn thương nhiều thuỳ, lú lẫn, BUN ≥ 20 mg/dL, bạch cầu < 4 G/L, tiểu cầu < 100 G/L, nhiệt độ < 36 °C, tụt huyết áp cần bù dịch tích cực). Bệnh nhân này chỉ có 2 tiêu chuẩn phụ (nhịp thở, BUN), SpO2 93% khí phòng, không sốc: chưa phải viêm phổi nặng, điều trị ở khoa nội và theo dõi sát.
Bước 3: chọn kháng sinh. Với VPMPCĐ nhập viện không nặng, không có yếu tố nguy cơ MRSA hay Pseudomonas, ATS/IDSA 2019 khuyến cáo:
- Beta-lactam (ceftriaxone, cefotaxim hoặc ampicillin-sulbactam) phối hợp macrolid (azithromycin hoặc clarithromycin), hoặc
- Fluoroquinolon hô hấp đơn trị (levofloxacin, moxifloxacin).
Beta-lactam bao phủ phế cầu, H. influenzae; macrolid bao phủ vi khuẩn không điển hình (Mycoplasma, Chlamydophila, Legionella). Thời gian điều trị tối thiểu 5 ngày và chỉ ngừng khi bệnh nhân đã ổn định lâm sàng.
Vì sao các lựa chọn khác sai?
- A. Ngoại trú với amoxicillin: phù hợp cho người khoẻ mạnh, CURB-65 0–1 điểm. Bệnh nhân này 3 điểm, thở nhanh, cần theo dõi trong viện.
- C. ICU với vancomycin + piperacillin-tazobactam: chỉ phủ MRSA và Pseudomonas khi có yếu tố nguy cơ (từng phân lập được các vi khuẩn này, hoặc nằm viện và dùng kháng sinh đường tĩnh mạch trong 90 ngày gần đây kèm dữ liệu dịch tễ tại chỗ). Bệnh nhân không có yếu tố nào, cũng không đủ tiêu chuẩn ICU. Dùng kháng sinh phổ rộng không cần thiết làm tăng kháng thuốc và tác dụng phụ.
- D. Ceftriaxone đơn trị + corticoid thường quy: đơn trị beta-lactam bỏ sót vi khuẩn không điển hình ở bệnh nhân nội trú. Corticoid không dùng thường quy cho viêm phổi không nặng.
- E. Ngoại trú với azithromycin đơn trị: sai về nơi điều trị. Ngoài ra, ATS/IDSA chỉ chấp nhận macrolid đơn trị ngoại trú khi tỉ lệ phế cầu kháng macrolid tại địa phương dưới 25%, trong khi tỉ lệ này ở Việt Nam và nhiều nước châu Á rất cao.
Cập nhật so với khuyến cáo cũ
- Bỏ khái niệm "viêm phổi liên quan chăm sóc y tế" (HCAP): trước đây, người từng nằm viện, ở nhà dưỡng lão hay chạy thận được dùng kháng sinh phủ MRSA và Pseudomonas gần như mặc định. ATS/IDSA 2019 bỏ nhóm này vì dẫn tới dùng kháng sinh phổ rộng quá mức; nay chỉ phủ khi có yếu tố nguy cơ cụ thể như trên.
- Corticoid: ATS/IDSA 2019 không khuyến cáo dùng thường quy. Hướng dẫn ATS 2023 đề nghị cân nhắc corticoid toàn thân cho viêm phổi cộng đồng nặng, không áp dụng cho ca không nặng như bệnh nhân này.
- Thời gian điều trị ngắn hơn: tối thiểu 5 ngày khi đã ổn định lâm sàng, thay cho thói quen dùng 10–14 ngày cho mọi trường hợp.
Mẹo nhớ
Đọc VPMPCĐ theo 3 câu hỏi: Nặng không? (CURB-65, tiêu chuẩn ATS/IDSA) → Nằm đâu? (nhà, khoa nội, ICU) → Có nguy cơ MRSA, Pseudomonas không? Không có thì quay về bộ đôi quen thuộc: beta-lactam + macrolid.
📌 Điều cần nhớ
- CURB-65: lú lẫn, urê > 7 mmol/L, nhịp thở ≥ 30, huyết áp thấp, tuổi ≥ 65; mỗi tiêu chí 1 điểm.
- CURB-65 0–1 điểm thường điều trị ngoại trú; từ 2 điểm cân nhắc nhập viện; 3–5 điểm nhập viện.
- Viêm phổi nặng theo ATS/IDSA 2019: 1 tiêu chuẩn chính (sốc cần vận mạch, cần thở máy) hoặc từ 3 tiêu chuẩn phụ.
- Nội trú không nặng: beta-lactam + macrolid, hoặc fluoroquinolon hô hấp đơn trị.
- Chỉ phủ MRSA, Pseudomonas khi có yếu tố nguy cơ cụ thể; khái niệm HCAP đã bị bỏ.
- Không dùng corticoid thường quy cho viêm phổi không nặng; ATS 2023 đề nghị cân nhắc ở viêm phổi nặng.
- Điều trị tối thiểu 5 ngày và chỉ ngừng khi đã ổn định lâm sàng.
Câu hỏi do Shopyte biên soạn để ôn tập, không thay thế phác đồ của cơ sở bạn đang học và làm việc.
Mang kiến thức theo người khi đi buồng
Mỗi đơn hàng ở Shopyte được tặng ebook Cẩm nang bỏ túi Lâm sàng, gửi qua Zalo.