🛡️ Hàng chính hãng · Bảo hành theo hãng
Shopyte

Hô hấp · Sinh lý · 02/11/2026

Salbutamol giãn phế quản thế nào? Thụ thể β2 và cAMP

Câu hỏi

Một nữ 22 tuổi, sinh viên, đến phòng khám vì khò khè và nặng ngực sau khi dọn phòng nhiều bụi. Tiền sử viêm mũi dị ứng. Khám: tỉnh, nói được câu dài, nhịp thở 22 lần/phút, SpO₂ 96% khí trời, ran rít lan toả hai phổi, thì thở ra kéo dài. Lưu lượng đỉnh (PEF) 260 L/phút. Bệnh nhân được hít salbutamol qua buồng đệm. Sau 15 phút, khò khè giảm rõ, PEF tăng lên 370 L/phút. Cơ chế nào giải thích trực tiếp nhất tác dụng giãn phế quản nhanh của salbutamol?

Bấm vào lựa chọn của bạn để xem kết quả.

Hoặc bấm vào đây để xem đáp án và giải thích ↓

Vì sao chọn B?

Bệnh nhân có cơn hen điển hình: khò khè, nặng ngực sau tiếp xúc dị nguyên (bụi nhà), ran rít lan toả hai phổi, đáp ứng nhanh sau khi hít salbutamol. Câu hỏi không hỏi chẩn đoán mà hỏi cơ chế sinh lý làm cơ trơn phế quản giãn ra.

Cơ trơn phế quản co và giãn như thế nào?

Độ co của cơ trơn phụ thuộc vào chuỗi nhẹ myosin có được phosphoryl hoá hay không:

  1. Khi Ca²⁺ trong tế bào tăng, Ca²⁺ gắn calmodulin, phức hợp này hoạt hoá kinase chuỗi nhẹ myosin (MLCK).
  2. MLCK phosphoryl hoá chuỗi nhẹ myosin, cầu nối actin-myosin hình thành, cơ co.
  3. Ngược lại, khi Ca²⁺ giảm hoặc MLCK bị ức chế, phosphatase chuỗi nhẹ myosin gỡ phosphat, cơ giãn.

Con đường β2 → cAMP

Salbutamol là chất chủ vận chọn lọc thụ thể β2-adrenergic tác dụng ngắn (SABA). Thụ thể β2 ở cơ trơn phế quản gắn với protein Gs:

  • Gs hoạt hoá adenylyl cyclase, chuyển ATP thành cAMP.
  • cAMP hoạt hoá protein kinase A (PKA).
  • PKA làm giảm Ca²⁺ nội bào (tăng đưa Ca²⁺ ra ngoài, vào lưới nội sinh chất) và phosphoryl hoá, làm giảm hoạt tính MLCK. Kết quả: cơ trơn giãn, đường thở mở rộng.

Cơ chế này giải thích vì sao SABA tác dụng chỉ sau vài phút: nó tác động thẳng vào bộ máy co cơ, không cần thay đổi quá trình viêm.

Vì sao các lựa chọn khác sai?

  • A. Đối kháng thụ thể muscarinic M3: đúng là cơ chế giãn phế quản, nhưng của thuốc kháng cholinergic (ipratropium, tiotropium). Acetylcholine qua M3 (gắn Gq) tăng IP3 và Ca²⁺ gây co, đối kháng M3 thì giãn. Salbutamol không tác động ở đây.
  • C. Ức chế phosphodiesterase: làm cAMP chậm bị phân huỷ, là một phần cơ chế của theophyllin. Salbutamol làm tăng tạo cAMP chứ không ngăn phân huỷ.
  • D. Đối kháng thụ thể leukotrien CysLT1: cơ chế của montelukast, thuốc kiểm soát, không dùng cắt cơn.
  • E. Ức chế phospholipase A2 qua corticosteroid: corticosteroid giảm viêm qua điều hoà phiên mã gen, tác dụng sau nhiều giờ, không giải thích được hiệu quả trong vài phút.

Bảng tóm tắt thuốc giãn phế quản theo cơ chế

NhómVí dụĐích tác độngKết quả
Chủ vận β2 (SABA, LABA)Salbutamol, formoterolβ2 → Gs → ↑cAMP → PKAGiảm Ca²⁺, ức chế MLCK
Kháng cholinergicIpratropium, tiotropiumChẹn M3 (Gq)Giảm IP3, giảm Ca²⁺
MethylxanthinTheophyllinỨc chế PDE, đối kháng adenosinGiữ cAMP cao

Mẹo nhớ: "β2 – Gs – cAMP – Giãn", còn "M3 – Gq – IP3 – Co". Chữ s trong Gs là *stimulate* adenylyl cyclase, chữ q đi với phospholipase C và Ca²⁺.

Cập nhật so với khuyến cáo cũ

Trước đây, người hen nhẹ thường chỉ được kê SABA đơn thuần khi cần. Từ năm 2019, GINA không còn khuyến cáo điều trị hen bằng SABA đơn thuần cho người lớn và thanh thiếu niên, vì SABA chỉ giãn cơ trơn mà không chữa viêm đường thở, dùng đơn độc làm tăng nguy cơ cơn nặng. Lựa chọn được ưu tiên hiện nay (Lộ trình 1 của GINA) là ICS-formoterol liều thấp khi cần làm thuốc cắt cơn, và dùng hằng ngày làm thuốc duy trì khi hen cần điều trị bậc cao hơn. Formoterol cũng tác động qua β2 → cAMP như salbutamol nhưng khởi phát nhanh và kéo dài, còn ICS xử lý phần viêm.

*Câu hỏi ôn tập dành cho sinh viên Y, không thay thế chỉ định của bác sĩ điều trị.*

📌 Điều cần nhớ

  • Cơ trơn co khi Ca²⁺-calmodulin hoạt hoá MLCK phosphoryl hoá chuỗi nhẹ myosin.
  • Thụ thể β2 gắn Gs: tăng adenylyl cyclase, tăng cAMP, hoạt hoá PKA, cơ trơn phế quản giãn.
  • Thụ thể M3 gắn Gq: tăng IP3 và Ca²⁺, gây co phế quản; thuốc kháng cholinergic chẹn M3.
  • Theophyllin ức chế phosphodiesterase, montelukast đối kháng CysLT1, corticosteroid chống viêm qua điều hoà gen.
  • SABA chỉ giãn cơ trơn, không điều trị viêm đường thở.
  • GINA từ 2019 không khuyến cáo SABA đơn thuần cho người lớn và thanh thiếu niên; ưu tiên ICS-formoterol liều thấp khi cần.

Câu hỏi do Shopyte biên soạn để ôn tập, không thay thế phác đồ của cơ sở bạn đang học và làm việc.

Mang kiến thức theo người khi đi buồng

Mỗi đơn hàng ở Shopyte được tặng ebook Cẩm nang bỏ túi Lâm sàng, gửi qua Zalo.

Câu hỏi hô hấp khác