Cách nghe tim thai bằng ống nghe cho sinh viên Y đi Sản: vị trí, cách đếm và lỗi hay gặp
10/11/2026 · 7 phút đọc · Shopyte
Cách nghe tim thai là một trong những kỹ năng đầu tiên bạn được giao khi vào khoa Sản, và cũng là kỹ năng dễ làm sinh viên Y lúng túng nhất. Bạn đặt ống nghe lên bụng sản phụ, nghe thấy tiếng đập đều đều, ghi ngay "tim thai 80 lần/phút", rồi bị chị hộ sinh nhắc nhẹ: "Em vừa đếm mạch của mẹ đấy." Bài này đi lần lượt từ chuẩn bị, tìm vị trí, phân biệt tim thai với các âm khác, đến cách ghi bệnh án, để lần nghe tim thai đầu tiên của bạn chính xác và tự tin hơn.
Ống nghe tim thai khác ống nghe thường ở đâu?
Tiếng tim thai truyền qua nước ối, thành tử cung và thành bụng mẹ nên nhỏ và xa hơn nhiều so với tiếng tim người lớn. Vì vậy khoa Sản thường dùng hai loại dụng cụ:
| Dụng cụ | Nghe được từ khi nào | Ưu điểm | Hạn chế |
|---|---|---|---|
| Ống nghe tim thai | Thường từ khoảng tuần 18–20 | Rẻ, bền, không cần pin, luyện được kỹ năng định vị | Cần yên tĩnh, cần tập nhiều |
| Máy Doppler tim thai | Sớm hơn, khoảng cuối quý 1 | Nghe nhanh, sản phụ cùng nghe được | Cần pin, đắt hơn, dễ "dựa máy" |
Ống nghe tim thai được thiết kế riêng cho sản khoa, giúp tập trung âm qua thành bụng tốt hơn ống nghe khám tim phổi thông thường. Với sinh viên, luyện bằng ống nghe trước giúp bạn hiểu tư thế thai, điều mà máy Doppler hay làm mình bỏ qua.
Chuẩn bị trước khi nghe tim thai
- Giải thích và xin phép sản phụ. Nói ngắn gọn bạn sẽ làm gì, mất khoảng vài phút. Có người nhà hoặc nhân viên nữ cùng có mặt nếu cần.
- Đi tiểu trước. Bàng quang căng làm sản phụ khó chịu và khó sờ nắn.
- Tư thế: nằm ngửa, gối co nhẹ, bụng thả lỏng, hơi nghiêng sang trái hoặc kê gối dưới hông phải. Nằm ngửa thẳng lâu ở cuối thai kỳ có thể làm tử cung đè tĩnh mạch chủ dưới, sản phụ choáng váng, khó thở.
- Phòng yên tĩnh, bộc lộ vừa đủ vùng bụng, giữ kín đáo phần còn lại.
- Tay và ống nghe ấm. Tay lạnh làm cơ bụng co lại, sờ nắn khó hơn.
Tìm lưng thai trước khi đặt ống nghe
Tim thai nghe rõ nhất qua lưng thai, vì đó là nơi ngực thai áp gần thành tử cung nhất. Đặt ống nghe bừa khắp bụng vừa mất thời gian vừa làm sản phụ sốt ruột. Hãy sờ nắn trước theo 4 thủ thuật Leopold:
- Sờ đáy tử cung: xác định phần thai ở đáy là mông (to, mềm, không tròn đều) hay đầu (tròn, rắn, di động).
- Sờ hai bên bụng: một bên phẳng, liền một mảng là lưng thai; bên kia lổn nhổn là chi.
- Sờ phần thấp trên xương mu: xác định phần trình diện.
- Hai tay hướng về khung chậu: đánh giá phần trình diện đã lọt hay chưa.
Từ đó suy ra vị trí nghe:
- Ngôi đầu: tim thai thường nghe rõ ở dưới rốn, về phía lưng thai (ví dụ lưng thai bên trái thì nghe ở 1/4 dưới trái).
- Ngôi mông: thường nghe ở trên rốn, phía lưng thai.
- Ngôi ngang: thường nghe quanh rốn.
Khi thai đã xuống thấp trong chuyển dạ, vị trí nghe rõ nhất cũng dịch dần xuống thấp và vào gần đường giữa.
Cách nghe tim thai từng bước
- Đặt ống nghe tim thai vuông góc với thành bụng ở vị trí đã ước lượng, ấn vừa đủ kín, không đè mạnh.
- Nếu chưa nghe rõ, dịch chậm từng 1–2 cm quanh điểm đó, đợi vài giây ở mỗi chỗ. Đừng nhấc lên đặt xuống liên tục.
- Khi nghe được tiếng đập đều, nhanh, vừa nghe vừa bắt mạch quay của mẹ bằng tay còn lại.
- Đếm đủ 1 phút. Không đếm 15 giây rồi nhân 4, vì cách đó dễ bỏ sót nhịp chậm hay nhịp không đều.
- Ghi lại tần số, nhịp đều hay không, vị trí nghe rõ nhất.
Tần số tim thai bình thường là 110–160 lần/phút theo các hướng dẫn sản khoa hiện hành (FIGO, NICE). Ngoài khoảng này, hoặc nhịp không đều, bạn báo ngay cho hộ sinh hay bác sĩ phụ trách để đánh giá thêm, không tự kết luận.
🎁 Mỗi đơn hàng ở Shopyte đều được tặng ebook Cẩm nang bỏ túi Lâm sàng, có sẵn các trị số bình thường và trình tự khám để bạn tra nhanh ngay tại buồng bệnh.
Phân biệt tim thai với các âm khác
Đây là phần làm sinh viên nhầm nhiều nhất:
| Âm nghe được | Đặc điểm | Mẹo nhận biết |
|---|---|---|
| Tim thai | Tiếng "tích tắc" đều, rõ, nhanh | Không trùng mạch mẹ, thường 110–160 lần/phút |
| Mạch mẹ (động mạch chủ bụng, động mạch tử cung) | Tiếng đập hoặc thổi | Trùng với mạch quay của mẹ |
| Tiếng thổi bánh nhau, tử cung | Tiếng "phù phù" êm | Đồng bộ với mạch mẹ |
| Tiếng thổi dây rốn | Tiếng rít nhẹ | Đồng bộ với tim thai |
| Nhu động ruột | Tiếng ục ạc, không đều | Không có nhịp |
Quy tắc vàng: luôn bắt mạch mẹ cùng lúc. Đặc biệt khi sản phụ sốt, lo lắng hoặc vừa đi lại nhiều, mạch mẹ có thể lên 110–120 lần/phút và rất dễ bị nhầm thành tim thai.
Những lỗi sinh viên hay mắc
- Không sờ nắn trước, đặt ống nghe khắp bụng rồi kết luận "không nghe thấy tim thai", làm sản phụ hoảng.
- Không bắt mạch mẹ nên ghi nhầm mạch mẹ thành tim thai.
- Đếm quá ngắn, bỏ sót nhịp chậm thoáng qua.
- Nghe trong cơn co tử cung. Trong chuyển dạ, tiếng tim thai khó nghe khi tử cung co. Các khoa thường nghe trong và ngay sau cơn co theo phác đồ để phát hiện nhịp chậm.
- Để sản phụ nằm ngửa thẳng quá lâu ở cuối thai kỳ.
Với sản phụ trong chuyển dạ nguy cơ thấp, WHO (2018) khuyến cáo nghe tim thai ngắt quãng bằng Doppler hoặc ống nghe tim thai, khoảng mỗi 15–30 phút ở giai đoạn hoạt động và mỗi 5 phút ở giai đoạn rặn. Trên thực tế bạn làm theo phác đồ của khoa nơi mình thực tập.
Ghi bệnh án sau khi nghe tim thai
Ghi ngắn, đủ 3 ý: tần số, tính chất, vị trí.
- *"Tim thai 142 lần/phút, đều, rõ, nghe rõ nhất ở 1/4 dưới trái."*
- Kèm theo ngôi thai bạn đã sờ: *"Ngôi đầu, lưng trái, đầu chưa lọt."*
Khám thai không chỉ có nghe tim thai. Đo huyết áp sản phụ mỗi lần khám là bước bắt buộc để phát hiện tăng huyết áp thai kỳ, nên ôn lại kỹ thuật đo huyết áp bằng máy cơ trước khi xuống khoa. Một cuốn sổ nhỏ trong túi áo blouse để ghi nhanh tim thai, huyết áp, bề cao tử cung của từng sản phụ cũng giúp bạn giao ban gọn hơn.
Đi Sản cần chuẩn bị dụng cụ gì?
- Ống nghe tim thai như Spirit CK-703: thiết kế riêng cho sản khoa, dây bọc PVC cách âm, nút tai mềm đeo lâu không đau.
- Ống nghe khám tim phổi cho sản phụ và khám chung.
- Máy đo huyết áp cơ kèm ống nghe nếu bạn muốn tự luyện đo ở nhà.
- Sổ tay lâm sàng và đồng hồ có kim giây.
Cần tư vấn chọn dụng cụ cho kỳ đi Sản, nhắn Zalo 0969 923 707. Mua tại cửa hàng 08 Tôn Thất Dương Kỵ, Huế hoặc giao toàn quốc.
Sản phẩm nhắc đến trong bài
Mỗi đơn hàng đều được tặng ebook Cẩm nang bỏ túi Lâm sàng.

Ống nghe tim thai Spirit CK-703

Máy đo huyết áp cơ đi kèm ống nghe Spirit CK-111

Ống nghe 2 mặt cho người lớn Spirit CK-601P

Notebook Lâm Sàng ForMed

Cẩm nang bỏ túi Lâm sàng (Ebook PDF)
Cần tư vấn chọn đúng món?
Nhắn shop qua Zalo, mô tả năm học và chuyên khoa, shop gợi ý trong tầm giá của bạn.
Nhắn Zalo 0969 923 707