🛡️ Hàng chính hãng · Bảo hành theo hãng
Shopyte

Cách khám phản xạ gân xương bằng búa phản xạ: hướng dẫn cho sinh viên Y

15/11/2026 · 7 phút đọc · Shopyte

Cách khám phản xạ gân xương là kỹ năng mà gần như sinh viên Y nào cũng từng "toát mồ hôi" trong buổi đầu học khám thần kinh: gõ ba bốn lần vào gối người bệnh mà chân vẫn đứng im, trong khi thầy chỉ gõ một cái là cẳng chân bật lên. Tin vui là phần lớn những lần "mất phản xạ" đó không nằm ở người bệnh, mà nằm ở tư thế, vị trí gõ và cách cầm búa. Bài này đi lần lượt từng phản xạ chính, kèm thang điểm và cách ghi bệnh án để bạn khám gọn và trình bệnh tự tin hơn.

Vì sao phản xạ gân xương quan trọng khi khám thần kinh?

Phản xạ gân xương là một cung phản xạ đơn giản: gõ vào gân làm cơ bị kéo giãn nhanh, tín hiệu đi theo sợi cảm giác về tuỷ sống, rồi theo neuron vận động quay lại làm cơ co. Mỗi phản xạ tương ứng với một vài khoanh tuỷ, nên khi bạn so sánh các phản xạ, bạn đang "dò" xem tổn thương nằm ở đâu:

  • Phản xạ giảm hoặc mất gợi ý tổn thương ở đâu đó trên cung phản xạ: rễ thần kinh, dây thần kinh ngoại biên, hoặc chính cơ.
  • Phản xạ tăng, nhất là kèm rung giật và dấu Babinski, gợi ý tổn thương neuron vận động trên (não, tuỷ sống phía trên khoanh tuỷ đó).
  • Không đối xứng hai bên thường có ý nghĩa hơn một phản xạ đơn lẻ hơi yếu hay hơi nhanh.

Vì vậy, mục tiêu khi khám không phải là "gõ ra phản xạ", mà là gõ đúng, đều tay hai bên để so sánh được.

Chuẩn bị trước khi gõ: tư thế quyết định một nửa kết quả

  1. Người bệnh thả lỏng hoàn toàn. Cơ đang gồng thì phản xạ khó hiện. Trò chuyện nhẹ nhàng, nhờ người bệnh để tay chân "mềm như sợi bún".
  2. Gân ở tư thế hơi căng. Khớp nên gập vừa phải, không duỗi thẳng cũng không gập hết, để gân hơi căng sẵn.
  3. Sờ tìm gân trước khi gõ. Gõ trượt sang cơ hay xương là lý do hàng đầu của "mất phản xạ giả".
  4. Cầm búa lỏng ở cuối cán, để búa rơi. Chuyển động từ cổ tay như con lắc, gõ dứt khoát một lần rồi nhấc lên ngay, đừng đè búa lên gân.
  5. Hai bên cùng tư thế, cùng lực. Khám bên phải xong là khám ngay bên trái để so sánh.
🎁 Mỗi đơn hàng tại Shopyte đều được tặng ebook Cẩm nang bỏ túi Lâm sàng gửi qua Zalo, có sẵn trình tự khám thần kinh cơ bản để bạn ôn lại trên điện thoại trước giờ đi buồng.

5 phản xạ gân xương cơ bản sinh viên cần thành thạo

Phản xạKhoanh tuỷ chínhVị trí gõĐáp ứng
Nhị đầuC5–C6Ngón cái của bạn đặt lên gân nhị đầu ở nếp khuỷu, gõ lên ngón cáiGấp khuỷu, co cơ nhị đầu
Cánh tay quayC5–C6Bờ ngoài cẳng tay, khoảng vài cm trên mỏm trâm quayGấp khuỷu, cẳng tay hơi ngửa
Tam đầuC7Gân tam đầu ngay trên mỏm khuỷuDuỗi khuỷu
Gối (bánh chè)L3–L4Gân bánh chè ngay dưới xương bánh chèDuỗi gối
Gót (gân Achilles)S1Gân gót phía sau mắt cáGấp bàn chân về phía gan chân

Phản xạ nhị đầu

Người bệnh ngồi hoặc nằm, cẳng tay đặt nghỉ trên đùi hay trên bụng, khuỷu gập khoảng 90 độ. Bạn đặt ngón cái lên gân nhị đầu ở nếp khuỷu, ấn nhẹ cho gân căng, rồi gõ lên chính ngón cái của mình. Cách này giúp lực gõ truyền đúng vào gân và bạn còn cảm nhận được cơ co dưới ngón tay, kể cả khi đáp ứng nhỏ.

Phản xạ cánh tay quay

Cẳng tay ở tư thế trung gian (ngón cái hướng lên), đặt nghỉ trên đùi. Gõ vào bờ ngoài cẳng tay ở đoạn dưới, phía trên mỏm trâm quay. Đầu búa tròn như Queen Square hoặc đầu nhỏ của búa Buck giúp gõ đúng điểm này dễ hơn.

Phản xạ tam đầu

Bạn đỡ cánh tay người bệnh ngang ra, để cẳng tay buông thõng tự nhiên, hoặc gập tay người bệnh đặt ngang bụng. Gõ thẳng vào gân tam đầu ngay trên mỏm khuỷu. Lỗi hay gặp là gõ vào chính mỏm khuỷu (xương), người bệnh đau mà không có đáp ứng.

Phản xạ gối

Tư thế ngồi thõng chân bên mép giường là dễ nhất. Nếu người bệnh nằm, luồn tay dưới khoeo đỡ hai gối hơi gập. Sờ bờ dưới xương bánh chè, gõ vào gân ngay bên dưới. Quan sát cả sự co cơ tứ đầu đùi, không chỉ nhìn cẳng chân bật lên.

Phản xạ gót

Gập nhẹ gối, xoay đùi ra ngoài, dùng tay nâng nhẹ bàn chân lên để gân gót hơi căng. Gõ vào gân gót và cảm nhận bàn chân "đạp" vào tay bạn. Ở người lớn tuổi, phản xạ gót có thể yếu, nên càng cần tư thế chuẩn và nghiệm pháp tăng cường trước khi kết luận mất phản xạ.

Không thấy phản xạ? Dùng nghiệm pháp tăng cường

Trước khi ghi "mất phản xạ", hãy thử nghiệm pháp tăng cường:

  • Chi dưới: nhờ người bệnh móc hai bàn tay vào nhau và kéo mạnh ra hai phía ngay lúc bạn gõ (nghiệm pháp Jendrassik).
  • Chi trên: nhờ người bệnh nghiến chặt răng hoặc nắm chặt tay bên đối diện.

Mẹo nhỏ: dặn người bệnh kéo khi bạn đếm "một, hai, kéo", rồi gõ ngay sau đó, vì tác dụng tăng cường chỉ kéo dài vài giây. Khi ghi bệnh án, nhớ ghi rõ là đã dùng nghiệm pháp tăng cường.

Thang điểm và cách ghi bệnh án

Nhiều khoa dùng thang 0 đến 4:

  • 0: không có phản xạ, kể cả khi đã dùng nghiệm pháp tăng cường
  • 1+: phản xạ yếu, hoặc chỉ có khi tăng cường
  • 2+: bình thường
  • 3+: nhanh hơn bình thường, có thể lan sang cơ lân cận
  • 4+: tăng rất mạnh, kèm rung giật (clonus)

Hãy dùng đúng thang đo mà khoa bạn đang dùng, vì cách gọi có thể khác nhau giữa các giáo trình. Một dòng ghi gọn có thể là: "Phản xạ gân xương tứ chi 2+ đều hai bên, không rung giật, Babinski âm tính hai bên." Nếu bất thường, ghi cụ thể từng phản xạ, từng bên. Bạn có thể vẽ sơ đồ người que ghi điểm tại mỗi vị trí, kiểu ghi này rất nhanh khi đi buồng, xem thêm mẹo ở bài cách ghi chép bệnh án nhanh khi đi buồng.

6 lỗi sinh viên hay gặp khi khám phản xạ gân xương

  1. Người bệnh còn gồng cơ, nhất là khi lạnh hoặc lo lắng.
  2. Gõ trượt khỏi gân, rơi vào xương hoặc bụng cơ.
  3. Cầm búa quá chặt, đập mạnh và đè búa lại trên gân.
  4. Hai bên khám ở hai tư thế khác nhau nên không so sánh được.
  5. Kết luận mất phản xạ khi chưa dùng nghiệm pháp tăng cường.
  6. Quên khám rung giật bàn chân và dấu Babinski khi thấy phản xạ tăng.

Chọn búa phản xạ nào để luyện tập?

Búa không thay được kỹ thuật, nhưng một chiếc búa vừa tay giúp bạn gõ đều và tự tin hơn. Búa Taylor gọn, rẻ, đủ cho buổi học đầu. Búa Queen Square có đầu đĩa tròn và cán dài nên lực gõ đều tay, được nhiều bác sĩ thần kinh ưa chuộng. Búa Buck có hai đầu kích thước khác nhau, đầu lớn cho phản xạ gối, đầu nhỏ cho chi trên. Nếu đang phân vân, bạn đọc thêm bài búa phản xạ Taylor, Queen Square hay Buck.

📒 Đi khoa Thần kinh, hãy mang theo Notebook Lâm sàng ForMed để ghi sơ đồ phản xạ của từng người bệnh, và nhớ là mỗi đơn đều tặng kèm ebook Cẩm nang bỏ túi Lâm sàng.

Luyện trên bạn cùng nhóm vài buổi, bạn sẽ thấy chỉ cần đúng tư thế và để búa rơi tự nhiên là phản xạ hiện ra rõ ràng. Cần tư vấn chọn búa hay bộ dụng cụ đi lâm sàng, cứ nhắn Zalo 0969 923 707 cho Shopyte nhé.

Sản phẩm nhắc đến trong bài

Mỗi đơn hàng đều được tặng ebook Cẩm nang bỏ túi Lâm sàng.

Cần tư vấn chọn đúng món?

Nhắn shop qua Zalo, mô tả năm học và chuyên khoa, shop gợi ý trong tầm giá của bạn.

Nhắn Zalo 0969 923 707

Bài viết khác