Cách đo huyết áp bằng máy cơ đúng kỹ thuật: 8 lỗi sinh viên hay mắc

Cách đo huyết áp bằng máy cơ là một trong những kỹ năng đầu tiên sinh viên Y và điều dưỡng được học, và cũng là kỹ năng dễ làm sai nhất mà không ai nhận ra. Con số trên đồng hồ trông rất chắc chắn, nhưng chỉ cần bao quấn sai cỡ, tay bệnh nhân buông thõng hay xả hơi quá nhanh là kết quả đã lệch đi đáng kể. Trong khi đó, một con số huyết áp có thể quyết định bệnh nhân được chẩn đoán tăng huyết áp hay không, có phải dùng thuốc hay không.

Bài này đi lại từng bước đo huyết áp đúng kỹ thuật theo các hướng dẫn hiện hành (như hướng dẫn của Hội Tim mạch Hoa Kỳ và Hội Tăng huyết áp châu Âu), rồi điểm lại 8 lỗi sinh viên hay mắc khi đi buồng và khi thi OSCE.

Chuẩn bị trước khi đo: phần hay bị bỏ qua nhất

Phần lớn sai số không nằm ở tay bạn bóp quả bóp, mà nằm ở những gì xảy ra trước đó.

• Bệnh nhân nghỉ ngơi ít nhất 5 phút trong tư thế ngồi yên, không nói chuyện.
• Hỏi xem bệnh nhân có hút thuốc, uống cà phê hay vận động trong 30 phút trước không, và có buồn tiểu không. Bàng quang căng cũng làm huyết áp tăng.
• Tư thế chuẩn: ngồi tựa lưng, hai chân đặt phẳng trên sàn, không bắt chéo chân, cánh tay để trần, đặt trên mặt bàn sao cho điểm giữa bao quấn ngang mức tim.
• Kiểm tra máy: khi chưa bơm, kim đồng hồ phải nằm đúng ở vạch 0. Quả bóp, van xả và dây không được hở hơi.

Mẹo nhỏ: trong lúc chờ bệnh nhân nghỉ 5 phút, bạn có thể hỏi bệnh sử ngắn hoặc giải thích cho bệnh nhân sắp làm gì. Chỉ cần ngừng nói chuyện khi bắt đầu đo.

Chọn đúng cỡ bao quấn

Đây là lỗi kỹ thuật phổ biến bậc nhất. Hướng dẫn của Hội Tim mạch Hoa Kỳ khuyên túi hơi bên trong bao quấn dài khoảng 75–100% và rộng khoảng 37–50% chu vi cánh tay.

Với người lớn có cánh tay to, hãy hỏi khoa có bao quấn cỡ lớn không, đừng cố dùng bao người lớn tiêu chuẩn. Quấn bao sát da, mép dưới cách nếp khuỷu khoảng 2–3 cm, vị trí đánh dấu động mạch trên bao nằm đúng trên động mạch cánh tay.

Các bước đo huyết áp bằng máy cơ đúng kỹ thuật

1. Ước lượng huyết áp tâm thu bằng bắt mạch: sờ mạch quay, bơm hơi tới khi mất mạch, ghi nhớ con số đó. Xả hết hơi, chờ khoảng 1 phút.
2. Đặt ống nghe: đặt màng hoặc chuông nghe nhẹ nhàng lên động mạch cánh tay ở nếp khuỷu, không nhét dưới mép bao quấn.
3. Bơm hơi lên cao hơn mức mất mạch ở bước 1 khoảng 20–30 mmHg.
4. Xả hơi đều 2–3 mmHg mỗi giây, mắt nhìn đồng hồ ngang tầm.
5. Tiếng Korotkoff đầu tiên (pha I, hai tiếng gõ liên tiếp trở lên) là huyết áp tâm thu.
6. Thời điểm mất hẳn tiếng (pha V) là huyết áp tâm trương. Nghe tiếp thêm khoảng 10–20 mmHg để chắc tiếng đã mất hẳn rồi mới xả nhanh hết hơi.
7. Đo lần hai sau 1–2 phút và lấy trung bình. Lần khám đầu tiên nên đo cả hai tay, những lần sau dùng tay có huyết áp cao hơn.
8. Ghi kết quả đúng con số đọc được, kèm tay đo và tư thế.

Muốn chọn máy để luyện các bước này cho trơn tay, bạn có thể đọc thêm cách chọn máy đo huyết áp cơ cho sinh viên Y và điều dưỡng.

8 lỗi khi đo huyết áp mà sinh viên hay mắc

1. Đo ngay khi bệnh nhân vừa đi bộ vào phòng

2. Để tay bệnh nhân buông thõng hoặc tự giơ lên

3. Quấn bao ra ngoài tay áo

4. Bỏ qua bước bắt mạch ước lượng

5. Xả hơi quá nhanh

6. Ấn ống nghe quá mạnh hoặc nhét dưới bao quấn

7. Làm tròn số theo thói quen

8. Chỉ đo một lần rồi kết luận

Luyện đo huyết áp thế nào để thi OSCE không run tay?

• Tập trên người nhà, bạn cùng phòng mỗi ngày vài lần, đo cả hai tay, so sánh kết quả với bạn đo cùng.
• Tự nói to từng bước khi tập (nghỉ 5 phút, tư thế, cỡ bao, bắt mạch...). Trong phòng thi, giám khảo chấm cả những bước bạn nói ra.
• Ghi lại các lần đo vào sổ tay để tự xem mình hay lệch ở bước nào. Một cuốn Notebook Lâm sàng nhỏ gọn trong túi áo blouse rất hợp cho việc này.

Mỗi đơn hàng tại Shopyte đều được tặng ebook Cẩm nang bỏ túi Lâm sàng để bạn tra cứu nhanh khi đi buồng. Cần tư vấn chọn máy đo, nhắn Zalo 0969 923 707.

Tóm lại

Đo huyết áp bằng máy cơ đúng kỹ thuật không khó, nhưng đòi hỏi bạn làm đủ và làm đều mỗi lần: cho bệnh nhân nghỉ, đặt tay ngang tim, chọn đúng bao quấn, bắt mạch ước lượng, xả hơi chậm, đọc số thật và đo hai lần. Làm quen được với thói quen đó từ năm Y2, Y3, bạn sẽ có những con số đáng tin cho cả quãng đời làm nghề phía trước.