Cách nghe phổi cơ bản cho sinh viên Y: vị trí, thứ tự và các tiếng ran thường gặp
09/11/2026 · 7 phút đọc · Shopyte
Cách nghe phổi nghe qua thì đơn giản: đặt ống nghe lên ngực, bảo người bệnh hít thở, rồi lắng nghe. Nhưng ngày đầu vào khoa Hô hấp, nhiều bạn sinh viên Y nghe xong vẫn không dám ghi gì vào bệnh án, vì không chắc tiếng mình vừa nghe là ran hay chỉ là tiếng áo cọ vào mặt nghe. Bài này đi lần lượt từ tư thế, thứ tự vị trí, cách nhận ra tiếng thở bình thường đến các tiếng ran hay gặp, để buổi khám hô hấp của bạn có trình tự và tự tin hơn.
Chuẩn bị trước khi nghe phổi
Nghe phổi tốt bắt đầu từ vài việc nhỏ trước khi đặt ống nghe:
- Phòng yên tĩnh. Tắt quạt nếu được, xin người nhà nói nhỏ lại một chút. Tiếng ran nhỏ hạt rất dễ lẫn vào tiếng ồn buồng bệnh.
- Người bệnh ngồi thẳng, bộc lộ ngực. Ngồi giúp nghe được cả mặt trước, hai bên nách và mặt sau. Người bệnh nằm lâu ngày thì nhờ người nhà hoặc điều dưỡng đỡ ngồi dậy, hoặc nghiêng từng bên để nghe lưng.
- Nghe trên da trần. Nghe qua áo làm mất bớt âm và thêm tiếng cọ vải, dễ nhầm với ran.
- Làm ấm mặt nghe. Giữ mặt nghe trong lòng bàn tay vài giây. Mặt nghe lạnh làm người bệnh giật mình, co cơ, thêm tiếng cơ vào nền nghe.
- Dặn cách thở. Bảo người bệnh thở sâu, đều, bằng miệng hơi há, nhanh hơn bình thường một chút. Thở bằng mũi làm tiếng thở nhỏ đi, và nhiều tiếng ran chỉ xuất hiện khi hít vào đủ sâu.
Phần lớn tiếng phổi là âm có tần số tương đối cao, nên thường dùng màng nghe, ấn vừa chắc tay để mặt nghe áp kín da. Nếu bạn còn lúng túng chuyện xoay mặt nghe, chuông và màng, xem thêm bài ống nghe 1 mặt hay 2 mặt.
Thứ tự vị trí nghe phổi: nghe so sánh hai bên
Nguyên tắc quan trọng nhất khi nghe phổi là so sánh đối xứng: nghe một điểm bên phải, chuyển ngay sang điểm tương ứng bên trái, rồi mới đi xuống. Đường đi giống hình bậc thang. Cách này giúp bạn phát hiện một bên rì rào phế nang giảm, điều rất khó nhận ra nếu nghe hết bên này rồi mới sang bên kia.
Một trình tự dễ nhớ:
- Mặt trước: bắt đầu ở hố trên đòn (đỉnh phổi), rồi dưới xương đòn, đi xuống dần theo đường giữa đòn, mỗi tầng so sánh trái và phải. Ở nữ, nghe quanh và dưới vú, có thể nhờ người bệnh tự nâng nhẹ vú, không nghe đè lên mô vú.
- Hai bên nách: nghe đường nách giữa ở 2–3 tầng. Đây là nơi hay bị bỏ qua, trong khi thùy giữa phổi phải và các phân thùy bên nghe rõ nhất ở đây.
- Mặt sau: dặn người bệnh khoanh hai tay ra trước, hơi cúi người để hai xương bả vai tách ra. Nghe từ trên xuống, vùng giữa hai bả vai, rồi dưới bả vai cho tới đáy phổi. Đáy phổi sau là vùng hay gặp ran nhất ở người bệnh nằm lâu, suy tim hay viêm phổi, nên đừng dừng quá sớm.
Ở mỗi vị trí, nghe ít nhất một chu kỳ thở trọn vẹn (cả hít vào và thở ra). Chuyển điểm khi người bệnh vừa thở xong một nhịp để không bỏ sót đoạn cuối thì hít vào, nơi ran nổ nhỏ hạt hay xuất hiện.
🎁 Mỗi đơn hàng tại Shopyte đều được tặng ebook Cẩm nang bỏ túi Lâm sàng gửi qua Zalo, có sẵn trình tự khám hô hấp để bạn ôn lại trên điện thoại trước giờ đi buồng. Ống nghe còn được khắc tên miễn phí cho đơn từ 700.000đ.
Tiếng thở bình thường nghe thế nào?
Trước khi đi tìm ran, hãy nghe thật nhiều phổi bình thường, kể cả phổi của bạn cùng nhóm. Có ba kiểu tiếng thở bình thường:
| Tiếng thở | Nghe ở đâu | Đặc điểm |
|---|---|---|
| Rì rào phế nang | Phần lớn phế trường | Êm, trầm. Thì hít vào dài và rõ hơn thì thở ra, không có khoảng nghỉ giữa hai thì |
| Thanh khí quản (tiếng thở khí quản, phế quản) | Trên khí quản ở cổ, cán ức | To, thô, âm cao. Thì thở ra dài bằng hoặc dài hơn thì hít vào, có khoảng nghỉ giữa hai thì |
| Tiếng thở phế quản phế nang | Gần phế quản gốc: khoang liên sườn 1–2 cạnh ức, giữa hai bả vai | Trung gian giữa hai loại trên |
Điểm mấu chốt: nghe thấy kiểu thở khí quản ở nơi lẽ ra chỉ có rì rào phế nang (ví dụ đáy phổi) là bất thường, gợi ý nhu mô phổi đặc lại như trong đông đặc. Ở bệnh án tiếng Việt, dấu hiệu này hay được ghi là tiếng thổi ống.
Rì rào phế nang giảm hoặc mất một vùng gặp khi có gì đó ngăn âm truyền tới thành ngực: tràn dịch màng phổi, tràn khí màng phổi, xẹp phổi, hoặc thành ngực dày. Khi đó, kết hợp gõ và sờ rung thanh để phân biệt.
Các tiếng ran thường gặp khi nghe phổi
Tiếng ran (tiếng bất thường thêm vào) chia thành hai nhóm lớn: ran không liên tục (ngắn, lụp bụp) và ran liên tục (kéo dài như tiếng nhạc).
- Ran nổ: tiếng lách tách nhỏ, ngắn, thường ở cuối thì hít vào, giống tiếng vò tóc sát tai. Hay nghe ở đáy phổi. Gặp trong viêm phổi, phù phổi, xơ phổi.
- Ran ẩm (to, vừa, nhỏ hạt): tiếng lục bục như bọt vỡ, nghe ở cả hai thì, có thể thay đổi sau khi ho. Gợi ý có dịch hoặc đờm trong phế quản, phế nang.
- Ran rít: tiếng rít âm cao, nghe rõ ở thì thở ra, như tiếng huýt sáo. Do đường thở nhỏ bị hẹp, hay gặp trong hen phế quản, COPD đợt cấp.
- Ran ngáy: tiếng trầm như tiếng ngáy, do đờm hoặc hẹp ở phế quản lớn, có thể giảm hoặc mất sau khi ho khạc.
- Tiếng cọ màng phổi: tiếng sột soạt như hai miếng da cọ vào nhau, nghe ở cả hai thì, không đổi khi ho, thường kèm đau ngực kiểu màng phổi.
- Tiếng rít thanh quản (stridor): âm cao, to, nghe rõ ở cổ, thường thì hít vào. Đây là dấu hiệu tắc nghẽn đường hô hấp trên, cần báo ngay người hướng dẫn.
Mẹo nhỏ khi nghi ngờ: bảo người bệnh ho vài tiếng rồi nghe lại. Ran ẩm, ran ngáy do đờm thường thay đổi sau ho, còn ran nổ của xơ phổi và tiếng cọ màng phổi thì không.
5 lỗi sinh viên hay mắc khi nghe phổi
- Nghe qua áo, rồi ghi "ran nổ" vì tiếng vải cọ vào mặt nghe.
- Để dây ống nghe chạm vào thành giường, cổ áo, tạo tiếng lạo xạo giả.
- Không so sánh hai bên, nên bỏ sót một bên rì rào phế nang giảm.
- Chỉ nghe mặt trước, bỏ qua nách và đáy phổi sau.
- Nhầm tiếng lông ngực cọ vào màng thành ran nổ. Ở người nhiều lông ngực, làm ẩm nhẹ vùng da hoặc ấn mặt nghe chắc tay hơn.
Ghi bệnh án sau khi nghe phổi
Ghi theo vị trí và thì thở, ngắn gọn mà đủ ý:
- Bình thường: *"Rì rào phế nang êm dịu đều hai phế trường, không nghe ran."*
- Bất thường: *"Ran nổ nhỏ hạt cuối thì hít vào ở 1/3 dưới phổi phải phía sau, không thay đổi sau ho."*
- Hoặc: *"Rì rào phế nang giảm đáy phổi trái, gõ đục, rung thanh giảm."*
Khám hô hấp và khám tim dùng chung một chiếc ống nghe, nên chọn một chiếc có màng nghe rõ và ống đủ kín. Với sinh viên mới vào lâm sàng, một chiếc ống nghe 2 mặt người lớn đã đủ để luyện nghe phổi mỗi ngày; khi đi buồng nhiều và muốn nghe rõ hơn tiếng ran nhỏ, bạn có thể cân nhắc các dòng cao cấp hơn. Cần tư vấn chọn ống nghe theo năm học và ngân sách, nhắn Zalo 0969 923 707.
Sản phẩm nhắc đến trong bài
Mỗi đơn hàng đều được tặng ebook Cẩm nang bỏ túi Lâm sàng.

Ống nghe 2 mặt cho người lớn Spirit CK-601P

Ống nghe 2 mặt cao cấp Spirit CK-SD601PF (2026)

Ống nghe ADC 608 (20 màu)

Ống nghe 3M Littmann Classic III

Cẩm nang bỏ túi Lâm sàng (Ebook PDF)
Cần tư vấn chọn đúng món?
Nhắn shop qua Zalo, mô tả năm học và chuyên khoa, shop gợi ý trong tầm giá của bạn.
Nhắn Zalo 0969 923 707