🛡️ Hàng chính hãng · Bảo hành theo hãng
Shopyte

Cách khám đồng tử và phản xạ ánh sáng bằng bút soi: hướng dẫn cho sinh viên Y

08/11/2026 · 8 phút đọc · Shopyte

Khám đồng tử là một trong những thao tác đầu tiên sinh viên Y được dặn "phải làm cho quen tay", vì chỉ với một chiếc bút soi và vài chục giây, bạn đã có thêm thông tin về dây thần kinh thị giác, dây thần kinh vận nhãn và cả tình trạng ý thức của người bệnh. Vậy mà khi đi buồng, không ít bạn soi đèn thẳng vào mắt, nhìn thấy đồng tử co lại rồi ghi "phản xạ ánh sáng (+)" là xong. Bài này đi lần lượt từng bước để buổi khám đồng tử của bạn gọn, đúng và ghi được bệnh án rõ ràng.

Chuẩn bị trước khi khám đồng tử

Một buổi khám đồng tử tốt bắt đầu từ trước khi bật đèn:

  • Phòng hơi tối. Ánh sáng phòng quá mạnh làm đồng tử co sẵn, khó thấy co thêm khi chiếu đèn. Ở buồng bệnh, bạn có thể kéo rèm hoặc đứng che bớt nguồn sáng.
  • Dặn người bệnh nhìn xa. Bảo người bệnh nhìn vào một điểm xa phía sau bạn, ví dụ góc tường. Nếu người bệnh nhìn vào đèn hay nhìn mặt bạn ở gần, đồng tử sẽ co do điều tiết chứ không phải do ánh sáng, và bạn dễ đọc sai.
  • Bút soi sáng đều, chùm tập trung. Đèn yếu hoặc ánh sáng tỏa rộng làm phản xạ co đồng tử kém rõ, nhất là ở mắt có mống mắt sẫm màu. Kiểm tra pin trước mỗi đợt đi khoa.
  • Giải thích cho người bệnh. Một câu "Cháu soi đèn kiểm tra mắt bác một chút, bác cứ nhìn thẳng vào góc tường giúp cháu" giúp người bệnh hợp tác, không nheo mắt hay quay đi.
🎁 Mỗi đơn hàng tại Shopyte đều được tặng ebook Cẩm nang bỏ túi Lâm sàng gửi qua Zalo, có sẵn trình tự khám thần kinh cơ bản để bạn ôn lại ngay trên điện thoại trước giờ đi buồng.

5 bước khám đồng tử và phản xạ ánh sáng

Bước 1: Quan sát khi chưa chiếu đèn

Nhìn hai đồng tử trong ánh sáng phòng: hình dạng có tròn không, bờ có đều không, hai bên có bằng nhau không. Ước lượng đường kính bằng milimet. Nhiều thước đo thị lực, thẻ khám hoặc bút soi có in sẵn các chấm đồng tử theo mm để so. Ở người lớn trong ánh sáng thường, đồng tử hay nằm trong khoảng vài milimet và hai bên gần như bằng nhau; một chênh lệch nhỏ có thể gặp ở người bình thường.

Bước 2: Phản xạ ánh sáng trực tiếp

Đưa đèn từ phía ngoài (phía thái dương) hoặc từ dưới lên, chiếu vào một mắt khoảng 2–3 giây. Quan sát chính mắt đó: đồng tử co nhanh hay chậm, co nhiều hay ít. Đưa đèn từ phía bên giúp người bệnh không vô thức nhìn vào nguồn sáng.

Bước 3: Phản xạ đồng cảm (gián tiếp)

Vẫn chiếu vào mắt đó, nhưng lần này quan sát mắt bên kia. Bình thường đồng tử bên không được chiếu cũng co, vì tín hiệu ánh sáng từ một mắt được chuyển tới nhân vận động của cả hai bên. Làm tương tự cho mắt còn lại. Bạn có thể dùng bàn tay đặt dọc sống mũi để ánh sáng không lọt sang mắt kia khi quan sát.

Bước 4: Test đèn lắc

Đây là bước nhiều bạn bỏ qua nhưng hay được hỏi khi đi buồng và thi OSCE. Chiếu đèn vào mắt phải 2–3 giây, rồi chuyển nhanh sang mắt trái 2–3 giây, rồi lại về mắt phải, lặp vài lần với nhịp đều. Bình thường đồng tử được chiếu luôn giữ co. Nếu mỗi lần đèn chuyển sang một mắt mà đồng tử mắt đó lại giãn ra, đó là dấu hiệu khiếm khuyết đồng tử hướng tâm tương đối (còn gọi là đồng tử Marcus Gunn), gợi ý tổn thương đường dẫn truyền thị giác phía trước, như dây thần kinh thị giác bên đó.

Bước 5: Phản xạ điều tiết (nhìn gần)

Bảo người bệnh nhìn xa, rồi chuyển nhìn vào đầu ngón tay hoặc đầu bút của bạn đặt cách mặt khoảng 10–15 cm. Bình thường hai mắt hội tụ và hai đồng tử co lại. Bước này đặc biệt có giá trị khi phản xạ ánh sáng kém, vì có những tình trạng đồng tử co khi nhìn gần tốt hơn khi chiếu đèn (phân ly ánh sáng và nhìn gần).

Đọc kết quả: cần nghĩ tới gì?

Sinh viên Y3 chưa cần chẩn đoán, nhưng cần nhận ra điều bất thường để báo cho anh chị nội trú hoặc bác sĩ:

Bạn thấy gìGợi ý nghĩ tới
Đồng tử hai bên đều, co nhanh khi chiếu, phản xạ đồng cảm tốtBình thường
Một bên đồng tử giãn, phản xạ ánh sáng kém, kèm sụp mi, mắt lệch ra ngoàiGợi ý tổn thương dây thần kinh vận nhãn (dây III), cần báo ngay
Một bên đồng tử nhỏ hơn, kèm sụp mi nhẹGợi ý hội chứng Horner, ghi lại và báo bác sĩ
Test đèn lắc: một mắt giãn ra khi đèn chuyển sangKhiếm khuyết đồng tử hướng tâm tương đối bên đó
Đồng tử hai bên co rất nhỏ ở người lơ mơCần nghĩ tới thuốc (như nhóm opioid) hoặc tổn thương thân não, báo ngay
Đồng tử chênh nhau rõ hơn ở chỗ tối hoặc chỗ sángGiúp phân biệt bên nào bất thường, nên so trong cả hai điều kiện

Lưu ý quan trọng: một người bệnh đang tỉnh táo, nói chuyện bình thường mà đồng tử chỉ chênh nhẹ có thể là bình thường. Ngược lại, một người chấn thương đầu hoặc đột ngột lơ mơ mà xuất hiện một bên đồng tử giãn là tình huống phải báo ngay, không chờ khám xong mới nói. Cũng hỏi thêm người bệnh có nhỏ thuốc mắt, mổ mắt hay dùng thuốc giãn đồng tử trước đó không, vì những yếu tố này làm đổi kết quả.

Ghi bệnh án sao cho gọn mà đủ

Một dòng ghi gọn trong bệnh án hoặc sổ tay đi buồng có thể là:

  • "Đồng tử 2 bên tròn, đều, đường kính 3 mm, phản xạ ánh sáng trực tiếp và đồng cảm (+) hai bên, test đèn lắc không phát hiện bất thường."

Khi có bất thường, ghi rõ bên nào, kích thước từng bên, phản xạ nhanh hay chậm và thời điểm khám, vì ở người bệnh thần kinh hoặc hồi sức, việc theo dõi đồng tử theo giờ quan trọng hơn một lần khám đơn lẻ. Bạn có thể kẻ sẵn một ô "Đồng tử P/T" trong trang khám thần kinh của mình; bài cách ghi chép bệnh án nhanh khi đi buồng có khung ghi 1 trang để bạn tham khảo.

Chọn bút soi đồng tử như thế nào?

Một chiếc bút soi cho sinh viên không cần đắt, nhưng nên có vài điểm:

  1. Chùm sáng tập trung, đủ mạnh để thấy rõ đồng tử co ở mắt sẫm màu.
  2. Kẹp túi chắc, gọn như cây bút, để lúc nào cũng nằm sẵn trong túi áo blouse.
  3. Bật tắt nhanh bằng một tay, vì tay còn lại thường phải giữ mi hoặc che mắt bên kia.
  4. Dễ thay pin hoặc bóng, để không bị "tắt đèn" giữa buổi khám.

Ở Shopyte có hai lựa chọn của Spirit: bút soi đồng tử Spirit CK-907 dùng đèn LED chùm sáng tập trung, công tắc chạm, gọn nhẹ cho việc soi đồng tử và khám họng hằng ngày; còn Spirit CK-907A gộp bút soi đồng tử và đèn soi tai, kèm phễu soi và kính phóng đại, hợp bạn muốn bớt một món trong túi khi đi khoa nhi hoặc tai mũi họng. Khám thần kinh thường đi kèm phản xạ gân xương, nên nếu chưa có búa, bạn có thể xem thêm bài búa phản xạ Taylor, Queen Square hay Buck.

✍️ Mua ống nghe tại Shopyte còn được khắc tên miễn phí cho đơn từ 700.000đ. Một chiếc ống nghe khắc tên đi cùng bút soi trong túi áo là bộ đồ nghề nhỏ mà rất "của riêng" bạn.

Lời kết

Khám đồng tử chỉ mất chưa tới một phút, nhưng muốn làm đúng thì cần đủ 5 bước: quan sát, phản xạ trực tiếp, phản xạ đồng cảm, test đèn lắc và phản xạ điều tiết. Tập trên bạn cùng nhóm vài lần cho quen nhịp tay, rồi mỗi ngày đi buồng khám thêm cho một người bệnh, chỉ sau một đợt thực tập bạn sẽ thấy mình nhận ra bất thường nhanh hơn hẳn. Cần tư vấn chọn bút soi hay dụng cụ khám, bạn nhắn Zalo 0969 923 707 cho Shopyte nhé.

Sản phẩm nhắc đến trong bài

Mỗi đơn hàng đều được tặng ebook Cẩm nang bỏ túi Lâm sàng.

Cần tư vấn chọn đúng món?

Nhắn shop qua Zalo, mô tả năm học và chuyên khoa, shop gợi ý trong tầm giá của bạn.

Nhắn Zalo 0969 923 707

Bài viết khác