Búa phản xạ Taylor, Queen Square hay Buck: sinh viên nên chọn loại nào?

Búa phản xạ là dụng cụ nhỏ và rẻ nhất trong túi khám, nhưng lại là thứ khiến nhiều bạn sinh viên Y lúng túng nhất trong buổi khám thần kinh đầu tiên. Gõ ba lần vào gối bệnh nhân mà cẳng chân không nhúc nhích, bạn bắt đầu nghi ngờ: bệnh nhân mất phản xạ thật, hay do mình gõ sai, hay do chiếc búa? Bài này giúp bạn hiểu ba kiểu búa phổ biến nhất là Taylor, Queen Square và Buck, mỗi loại hợp với ai, và vài mẹo để phản xạ "hiện ra" đúng như nó vốn có.

Vì sao chọn búa phản xạ lại quan trọng?

Phản xạ gân xương là phản xạ một synap: bạn kéo giãn nhanh gân cơ, thoi cơ báo về tuỷ sống, tuỷ phát lệnh co cơ trở lại. Để kích thích đủ mạnh, cú gõ cần nhanh, dứt khoát và đúng chỗ, chứ không cần mạnh.

Chiếc búa ảnh hưởng tới cú gõ theo hai cách:

• Trọng lượng đầu búa và độ dài cán. Đầu nặng, cán dài thì búa tự rơi theo quán tính, bạn chỉ cần thả cổ tay. Búa nhẹ, cán ngắn thì người mới hay bù bằng cách dùng lực cả cánh tay, cú gõ vừa đau vừa kém đều.
• Hình dạng mặt gõ. Mặt gõ nhỏ dễ nhắm vào gân nhỏ ở chi trên. Mặt gõ rộng thì khó trượt khỏi gân lớn như gân bánh chè, gân gót.

Vì vậy không có chiếc búa "tốt nhất" cho mọi người. Có chiếc hợp với bàn tay và giai đoạn học của bạn hơn.

So sánh nhanh 3 loại búa phản xạ

Búa phản xạ Taylor: chiếc búa đầu tiên của sinh viên Y

Hình tam giác của búa Taylor có mặt trong gần như mọi giáo trình kỹ năng khám. Cạnh rộng của đầu cao su dùng cho gân lớn như gân bánh chè, gân gót. Cạnh hẹp dùng cho gân nhỏ như gân nhị đầu, gân cơ cánh tay quay, nhất là khi bạn đặt ngón tay mình lên gân rồi gõ lên ngón tay.

Ưu điểm lớn nhất là gọn và rẻ, bỏ túi áo blouse không vướng. Nhược điểm là đầu búa nhẹ, nên người mới hay gõ bằng cả cánh tay. Khi dùng búa Taylor, hãy cầm ở đầu cuối cán, giữ lỏng tay và để búa rơi như con lắc.

Búa phản xạ Taylor Spirit CK-501 có đầu cao su cạnh bo tròn, tay cầm hợp kim mạ chrome dài 19 cm, chuôi nhọn ở cuối để kiểm tra phản xạ nông và cảm giác da.

Búa phản xạ Queen Square: lựa chọn của người khám thần kinh

Kiểu búa này mang tên Bệnh viện Quốc gia về Bệnh thần kinh ở Queen Square, London. Đầu búa là một đĩa tròn có viền cao su, gắn trên cán dài. Nhờ cán dài và đầu có trọng lượng, búa vung theo quán tính, cú gõ đều và dễ gợi phản xạ hơn, kể cả ở người bệnh phản xạ yếu.

Nếu bạn định theo Nội thần kinh, Phục hồi chức năng, hoặc đơn giản là hay được giao khám thần kinh ở khoa Nội, búa phản xạ Queen Square Spirit CK-504 là một nâng cấp đáng giá: đĩa hợp kim mạ chrome đường kính 4,65 cm, viền cao su mềm, cuối cán có đầu nhọn để kiểm tra phản xạ da bụng và phản xạ lòng bàn chân.

Điểm cần quen: cán dài nên cần chút không gian để vung, và cất trong túi áo blouse sẽ hơi dài hơn búa Taylor.

Búa phản xạ Buck: một chiếc búa cho cả buổi khám

Búa Buck có hai đầu búa kích thước khác nhau: đầu lớn để khám phản xạ chi dưới như gối, gót, đầu nhỏ để khám phản xạ chi trên. Phần cán có thêm đầu nhọn và đầu cọ để kiểm tra phản xạ da và cảm giác nông.

Với một buổi khám thần kinh đầy đủ, bạn chỉ cần mang một dụng cụ. Đây là lựa chọn hợp với bạn nào thích gọn gàng, không muốn mang thêm kim, bông riêng để thử cảm giác. Cần lưu ý: đầu nhọn chỉ chạm nhẹ để thử cảm giác, không ấn mạnh làm xước da, và cần lau sát khuẩn sau mỗi người bệnh.

Mỗi đơn hàng tại Shopyte đều được tặng ebook Cẩm nang bỏ túi Lâm sàng qua Zalo, để bạn tra cứu nhanh ngay trên điện thoại khi đi buồng. Cần tư vấn chọn búa hoặc bộ dụng cụ khám, nhắn Zalo 0969 923 707.

Gõ phản xạ đúng: 5 mẹo quan trọng hơn chiếc búa

Dù chọn búa nào, những mẹo sau mới quyết định bạn có "bắt" được phản xạ hay không:

1. Cho người bệnh thả lỏng hoàn toàn. Cơ đang gồng thì phản xạ khó hiện. Khám phản xạ gối, cho người bệnh ngồi thõng chân hoặc nằm, bạn đỡ khoeo để gối hơi gập.
2. Sờ tìm gân trước khi gõ. Gân bánh chè ngay dưới xương bánh chè, gân gót sau mắt cá. Gõ trượt sang cơ hay xương là lý do hàng đầu của "mất phản xạ giả".
3. Để búa rơi, đừng đập. Cầm lỏng ở cuối cán, chuyển động từ cổ tay, gõ dứt khoát một lần rồi nhấc lên ngay.
4. Luôn so sánh hai bên. Cùng tư thế, cùng lực gõ. Phản xạ không đối xứng thường có ý nghĩa hơn một phản xạ đơn lẻ hơi yếu hay hơi nhanh.
5. Dùng nghiệm pháp tăng cường. Nếu vẫn không thấy, nhờ người bệnh móc hai bàn tay vào nhau và kéo mạnh ngay lúc bạn gõ phản xạ chi dưới (nghiệm pháp Jendrassik), hoặc nghiến chặt răng khi khám chi trên.

Khi ghi bệnh án, hãy mô tả theo thang đo khoa bạn đang dùng (thường từ 0 là mất phản xạ đến 4+ là tăng phản xạ có rung giật), ghi rõ bên phải, bên trái, và nghiệm pháp tăng cường nếu đã dùng.

Vậy sinh viên nên chọn búa phản xạ nào?

• Mới học kỹ năng khám, Y2 lên Y3: búa Taylor là đủ. Giá mềm, gọn, đúng như giáo trình mô tả. Có thể mua thêm một chiếc để dự phòng vì búa nhỏ rất hay "biến mất" ở phòng giao ban.
• Hay khám thần kinh, định theo Thần kinh hay Phục hồi chức năng: búa Queen Square cho cú gõ đều và đỡ mệt tay hơn nhiều.
• Muốn một dụng cụ cho cả phản xạ và cảm giác nông: búa Buck.

Đi kèm búa phản xạ, một chiếc bút soi đồng tử nhỏ sẽ giúp bạn khám nốt phản xạ ánh sáng trong cùng buổi khám thần kinh. Nếu bạn đang chuẩn bị đồ cho năm lâm sàng, xem thêm danh sách đầy đủ ở bài đi lâm sàng Y3 cần chuẩn bị những gì.

Chiếc búa tốt nhất là chiếc bạn mang theo mỗi ngày và dùng đủ nhiều để quen tay. Vài tuần gõ phản xạ cho bạn cùng nhóm trước khi vào khoa sẽ giúp bạn tự tin hơn rất nhiều khi đứng trước người bệnh thật.