Tim mạch · Bệnh học nội khoa · 16/11/2026
Tăng huyết áp cấp cứu: hạ bao nhiêu trong giờ đầu?
Câu hỏi
Nam 52 tuổi, tiền sử tăng huyết áp 6 năm, tự ngưng thuốc khoảng 4 tháng nay. Vào viện vì nhức đầu và nhìn mờ hai mắt 3 ngày. Tỉnh táo, không đau ngực, không yếu liệt. Khám: huyết áp 236/138 mmHg ở cả hai tay, mạch 92 lần/phút đều, mạch hai tay và hai bẹn bắt rõ, đều nhau. Soi đáy mắt: xuất huyết hình ngọn lửa, xuất tiết dạng bông và phù gai thị hai bên. Phổi không ran. Cận lâm sàng: creatinin 186 µmol/L (2,1 mg/dL), một năm trước 88 µmol/L; nước tiểu protein 2+, hồng cầu vi thể. Điện tâm đồ dày thất trái, troponin bình thường. CT sọ não không có xuất huyết. X-quang ngực không thấy trung thất giãn rộng. Xử trí huyết áp ban đầu phù hợp nhất là gì?
Bấm vào lựa chọn của bạn để xem kết quả.
Hoặc bấm vào đây để xem đáp án và giải thích ↓Đáp án đúng: B. Nhập hồi sức, truyền tĩnh mạch thuốc chỉnh liều được (nicardipin hoặc labetalol), hạ huyết áp không quá 25% trong giờ đầu
Vì sao chọn B?
Bệnh nhân có huyết áp rất cao kèm tổn thương cơ quan đích cấp tính: bệnh võng mạc độ nặng (xuất huyết, xuất tiết bông, phù gai thị) và tổn thương thận cấp (creatinin tăng gấp đôi, protein niệu, tiểu máu). Đây là tăng huyết áp cấp cứu, thể hay được gọi là tăng huyết áp ác tính. Con số huyết áp không quyết định chẩn đoán; điều quyết định là có tổn thương cơ quan đích mới hay không.
Xử trí theo hướng dẫn ACC/AHA 2017 và ESC 2024:
- Theo dõi tại hồi sức hoặc đơn vị chăm sóc tích cực, tốt nhất có huyết áp liên tục.
- Dùng thuốc truyền tĩnh mạch, tác dụng nhanh, chỉnh liều được như nicardipin hoặc labetalol (clevidipin nơi có sẵn).
- Hạ từ từ: giờ đầu giảm huyết áp tâm thu không quá 25%; nếu ổn định, 2–6 giờ tiếp theo đưa về khoảng 160/100–110 mmHg; sau đó về bình thường dần trong 24–48 giờ. ESC 2024 với tăng huyết áp ác tính diễn đạt tương tự: giảm huyết áp trung bình khoảng 20–25% trong vài giờ.
Vì sao không hạ nhanh về bình thường?
Ở người tăng huyết áp lâu năm, đường cong tự điều hoà lưu lượng máu não và thận đã dịch sang phải: cơ quan quen được tưới máu ở mức áp lực cao. Hạ huyết áp đột ngột xuống "bình thường" có thể làm áp lực tưới máu tụt dưới ngưỡng tự điều hoà, gây nhồi máu não, thiếu máu cơ tim, suy thận nặng thêm hoặc mất thị lực do thiếu máu thần kinh thị.
Vì sao các lựa chọn khác sai?
- A. Nifedipin ngậm dưới lưỡi: hạ áp không đoán trước được, có thể tụt áp đột ngột gây đột quỵ, nhồi máu cơ tim. Mục tiêu dưới 140/90 trong 1 giờ cũng quá nhanh.
- C. Captopril uống rồi cho về: chỉ hợp với tăng huyết áp nặng không có tổn thương cơ quan đích cấp. Bệnh nhân này có tổn thương thận và võng mạc, phải nhập viện.
- D. Nitroprusside về 120/80 trong 30 phút: thuốc có thể dùng ở nơi theo dõi được, nhưng mục tiêu này hạ quá nhanh, quá sâu. Nitroprusside cũng cần thận trọng khi suy thận vì nguy cơ ngộ độc thiocyanat, cyanid khi truyền kéo dài.
- E. Furosemid đơn thuần: người tăng huyết áp ác tính thường thiếu thể tích do bài niệu natri theo áp lực. Lợi tiểu chỉ thêm khi có quá tải dịch, như phù phổi.
Ngoại lệ: khi nào hạ nhanh hơn?
| Tình huống | Mục tiêu (ACC/AHA 2017) |
|---|---|
| Tách thành động mạch chủ | Tâm thu dưới 120 mmHg trong giờ đầu, kiểm soát tần số tim |
| Tiền sản giật nặng, sản giật | Tâm thu dưới 140 mmHg trong giờ đầu |
| Cơn tăng huyết áp do u tuỷ thượng thận | Tâm thu dưới 140 mmHg trong giờ đầu |
| Nhồi máu não cấp | Có mục tiêu riêng theo việc có tiêu sợi huyết hay không, thường không hạ mạnh |
Ở đây, mạch hai tay đều, trung thất không giãn và không đau ngực làm tách thành động mạch chủ ít nghĩ tới; CT sọ không xuất huyết.
Cập nhật so với khuyến cáo cũ
- Nifedipin tác dụng nhanh ngậm dưới lưỡi từng là cách "hạ áp cấp cứu" phổ biến, nay không còn được khuyến cáo vì gây tụt áp khó kiểm soát và biến cố thiếu máu.
- Trước đây hay dùng thuật ngữ "tăng huyết áp khẩn cấp" (urgency) cho huyết áp rất cao không tổn thương cơ quan đích và xử trí như cấp cứu. Hướng dẫn hiện hành nhấn mạnh nhóm này không cần hạ nhanh: chỉnh lại hoặc dùng lại thuốc uống, kiểm tra tuân thủ, tái khám sớm.
- ESC 2024 tách rõ tăng huyết áp ác tính (bệnh võng mạc nặng kèm tổn thương vi mạch, có thể có suy thận, tan máu vi mạch) là một dạng cấp cứu cần thuốc tĩnh mạch.
*Câu hỏi ôn tập cho sinh viên Y, không thay thế chỉ định của bác sĩ điều trị.*
📌 Điều cần nhớ
- Tăng huyết áp cấp cứu được định nghĩa bằng tổn thương cơ quan đích cấp, không phải bằng con số huyết áp.
- Dùng thuốc tĩnh mạch chỉnh liều được (nicardipin, labetalol) tại hồi sức.
- Giờ đầu giảm huyết áp không quá 25%, 2–6 giờ sau về khoảng 160/100–110, rồi về bình thường trong 24–48 giờ.
- Hạ quá nhanh gây thiếu máu não, tim, thận vì đường cong tự điều hoà đã dịch sang phải.
- Ngoại lệ hạ nhanh: tách thành động mạch chủ (tâm thu dưới 120), tiền sản giật nặng và u tuỷ thượng thận (dưới 140) trong giờ đầu.
- Không dùng nifedipin ngậm dưới lưỡi; huyết áp rất cao không tổn thương cơ quan đích thì chỉnh thuốc uống, không hạ cấp.
Câu hỏi do Shopyte biên soạn để ôn tập, không thay thế phác đồ của cơ sở bạn đang học và làm việc.
Mang kiến thức theo người khi đi buồng
Mỗi đơn hàng ở Shopyte được tặng ebook Cẩm nang bỏ túi Lâm sàng, gửi qua Zalo.